Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 86

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 86
T--------1--------1--------i--------1--------r——r^-----1--------1--------1--------T7 r o o u o / o , o CM O 3 CM co z fiN o Alkalí-ólivín basalt o o o 'o o O o u o S • o o o o y o ° o / • o o ° o / • • ooo ,,' • \* o -°o o 8 ,/'.• • • .• •••. .* • %**'• ••.•:*•••••••: 0 o / • ,V •• *.•_»• ••/ , o / •. • •• ;.•••.«• 4 •• /' .•*••:•••••* ..•••• «^.« Þóleít • ::•••• _í3_ _1_____I______- J_____I_____L 45 % SiQ2 50 55 10. mynd. Samband kísils (SiO:) og alkalímálma (Na,0 + K20) í bergi frá Hawaii. Þetta samband leiddi til skiptingar basalts í tvo meginflokka, þóleít annars vegar og alkalí- ólivín basalt hins vegar. Slitna línan sýnir mörkin milli þessara tveggja flokka. Byggt á gögnum frá Macdonald (1949). nefelín-horninu við kristalþáttun á alkalí-ólivín basalti. Þannig þróast þessar tvær basaltkvikur á mismunandi vegu við kristalþáttun, önnur verður kísilrík en hin alkalísk. Sú kenning hefur verið sett fram hér á landi að kvika með efnasamsetningu alkalí-ólivín basalts geti myndast við það að þóleítkvika hvarfist við mynd- breytt basalt í neðsta hluta jarðskorp- unnar undir Islandi við uppbræðslu á hornblendi í hinu myndbreytta basalti. Hugmynd þessi er hluti af kenningu sem mun hafa fæðst í Stykkishólmi og því hefur hún yfirleitt veríð kölluð Stykkishólmskenningin. I gosbeltunum á Islandi finnast bergtegundir af báðum bergröðunum, þeirri þóleítísku og þeirri alkalísku. Þóleítískt berg er að finna í eystra gosbeltinu norðan Vatnajökuls og suður undir Torfajökulssvæðið og svo í vestra gosbeltinu sem nær frá Reykjanesi og norður í Langjökul. Berg sem tilheyrir alkalísku berg- röðinni finnst hins vegar utan hinna virku rekbelta, þ.e. í syðsta hluta eystra gosbeltisins og á Snæfellsnesi og í Öræfajökli, en eldvirkni á tveimur síðastnefndu stöðunum liggur utan megingosbella landsins. Berg sem er millistig milli alkalísku- og lág- alkalísku bergraðanna er að finna á Torfajökulssvæðinu, sunnarlega í eystra gosbeltinu (12. mynd). Sumir telja að rétt sé að flokka berg á Torfajökulssvæði og líkt berg annars staðar sem sérstaka bergröð. Stykkishólmskenningin gerir ráð fyrir því að alls staðar komi upp þóleítkvika úr mötllinum, hún sé frum- kvikan. Þar sem rek, þ.e. gliðnun, á sér ekki stað, eins og á Snæfellsnesi, í eystra gosbellinu sunnan Torfajökuls og þar sem Öræfajökull er, fari kvikan það hægt upp að hún nái að hvarfast 198
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.