Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 84

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 84
bergkviku vegna kristöllunar nefnist kristalþáttun. Ef afgangskvika skilur sig frá kristöllum, t.d. við það að kristall- arnir sökkva til botns í kvikuþró en kvikan stígur upp í efri jarðlög eða til yfirborðs, verður til ný bergtegund við síðari storknun þessarar afgangskviku. Sem dæmi um kristalþáttun má nefna að sú kvika sem er afgangs eftir rúmlega 90% kristöllun basaltkviku hefur efnasamsetningu ríólíts. Þannig er mögulegt að mynda ríólítkviku með kristalþátlun á móður- eða frumkviku með efnasamsetningu basalts. Meltun er samheiti á efnahvörfum milli bergkviku og umlykjandi bergs. Þessi efnahvörf geta verið með tvenn- um hætti. Annars vegar getur grann- bergið bráðnað að hluta og sú kvika blandast frumkvikunni. Hins vegar geta átt sér stað efnaflutningar úr grann- berginu og öfugt, án þess að upp- bráðnun komi til, líkt og lýst var um kristöllun ólivíns í kaflanum um stað- gengni og kristöllun hér að framan. Uppbráðnun bergs má skoða sem viðsnúna kristalþáttun. Ef basalt væri brætt að því marki að tæplega 10% breyttist í kviku hefði þessi kvika efnasamsetningu ríólíts. BERGRAÐIR Þegar skoðaðar eru efnagreiningar af storkubergi af tilteknum svæðum kemur í ljós að styrkur efna innbyrðis breytist reglulega, eins og sýnt er fyrir 8. mynd. Breytigraf sem sýnir samband milli kalsíums og kísils annars vegar og magnesíums og kísils hins vegar. Gögnin eru frá Kerlingarfjöllum (Karl Grónvold 1972). Lækkun kalsíums og magnesíums með hækkun kísils stafar af því að þegar farið er úr basísku bergi yfir í súrt - kísill vex - minnkar mjög magn pýroxens og ólivíns, en þessar steindir hýsa mestallt það magnesíum sem er f berginu. Enn- fremur minnkar magn an- ortíts (CaAl2Si,08) í plagí- óklasi, eins og skýrt var á 7. mynd, þegar farið er frá basísku bergi yfir í súrt og er það ástæða lækkunar kalsíums með vaxandi kísli. Samkvæmt gamalli venju er styrkur efna í bergi sýndur sem oxíð, þ.e. kals- íum sem CaO o.s.frv. Venj- una má rekja til þess að þegar efnagreiningar voru gerðar með því að leysa bergsýni upp voru hin ýmsu efni felld sem oxíð og magn þeirra vigtað. oo^. 8- o O 6: D) S : vP 4-<r- o o c8 <ce ° ip co <& ° o O Oo <D 2- O o° o ^O 9, níWgSISCO, 4 0 45 50 55 60 65 70 75 8C O CD o % SiO„ 14- é° 12- Oð CÖ o 1°-i c^,o0 °o° §° 8"i 0 o o co o 6i o0 o ° o o 0cö°o 4- o ooo 0 2-j O 0o%> O&nri teb o - ^3 4 i i i r""|' i »i'"i" i j i 0 45 50 , i i | r i i i | i i i , | i i i i | , i 55 60 65 70 % SiO, > r\ ' > ' ' 75 8 196
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.