Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 58

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 58
Eins og fram hefur komið hefur tvívetnisstyrkur vatns verið notaður hér á landi í hartnær þrjá áratugi til að kortleggja grunnvatnsstreymi og skýra uppruna jarðhitavatns. Hins vegar hefur suðu og blöndun ekki verið jafn mikill gaumur gefinn, enda þarf þá að mæla bæði súrefnis- og vetnisstyrk vatnsins (Darling og Halldór Ár- mannsson 1989). Með tilkomu nýs og afkastamikils massagreinis Raun- vísindastofnunar hafa nú opnast mögu- leikar til þessa og má nefna að jarðhitavökvi frá Mosfellssveit og Nesjavöllum hefur verið rannsakaður með tilliti til slíkra ferla (Árný E. Sveinbjörnsdóttir 1988a, 1988b). Jarð- hitavatn kólnar á leið sinni til yfirborðs. Kólnunin getur verið þrenns konar: 1) leiðnikæling 2) blöndun við kaldara vatn 3) kólnun samfara suðu Greina má á milli þessara ferla með samsæturannsóknum. Sem dæmi um leiðnikælingu má nefna að Truesdell o.fl. (1977) hafa reiknað að leiðnikæling fyrir lóðrétt pípuflæði (pipe flow) lækkar hitastig um helming í 0,4 1/sek rennsli frá 1 km djúpum geymi. Leiðnikæling er talin mikilvæg fyrir staka hveri þar sem rennsli er innan við 1 1/sek. Samfara leiðnikælingu verður engin breyting á 8D. Berg inniheldur lítið vetni þannig að litlir sem engir möguleikar eru á skiptum (exchange) vetnissamsæta milli bergs og vatns. Hins vegar getur 8I80 breyst vegna skipta við súrefni bergs, en það gerist mjög hægt ef hitastig er lægra en 200°C. Blöndun heits vatns við kaldara er mjög algeng á hverasvæðum. Hægt er að þekkja kalda vatnið á samsætustyrk þess, sem fellur á úrkomulínuna (þ.e. án nokkurra súrefnisskipta). Það er venjulega staðarúrkoma, en heita vatn- ið getur verið komið langt að. Blönd- un getur átt sér stað fyrir eða eftir suðu. Breytingar á klóríð- og 8'80-styrk sem nema meira en 40% benda oftast til blöndunar. Suða og gufutap eru áhrifaríkustu kælingarvaldar á háhitasvæðum því að oft varna utfellingar innstreymi kalds vatns. Jafnvægisdreifing samsæta súrefnis og vetnis millí gufu og vatns er háð hitastigi. Fyrri rannsóknir hafa sýnt að samsætustyrkur gufu og vatns úr borholum endurspeglar jafnvægi milli þessara fasa (Giggenbach 1971, Bragi Arnason 1977). Þess vegna er hægt að álykta að samsætustyrkur gufu og vatns í náttúrulegum kerfum, þar sem streymi er hægara, endurspegli jafnvægi. Samsæturannnsóknir nýtast einnig við mat á stærð vatnasviðs ákveðins kerfis og á breytingum samfara vinnslu. Bragi Árnason og Jens Tómasson (1970) sýndu fram á að hægt er að nota vetnishlutfall jarðhitavatns til að þekkja og afmarka mismunandi vatns- kerfi, jafnvel innan sama jarðhita- svæðis. Innan jarðhitasvæðísins sem kennt er við Elliðaár í Reykjavík fundu þeir tvö vatnskerfi, en það þýðir að heita vatnið sem kemur upp í þessu jarðhitakerfi á uppruna sinn á tveimur ólíkum stöðum. Jarðhitasvæði við Húsavík töldu þeir innihalda vatn úr þremur mismunandi vatnskerfum. Samtúlkun á vetnissamsætum og öðr- um efnafræðilegum gögnum um jarð- hitavatn getur gefið mikilsverðar upp- lýsingar um efnasamsetningu þeirra jarðlaga sem vatnið hefur leikið um. Þannig sýndu mælingar úr borholu í Vestmannaeyjum að jarðhitavatnið væri að uppruna úrkoma, sem senni- lega hefur fallið í grennd við Eyja- fjallajökul, en seltuna hefði það öðlast við að flæða um klóríðrík setlög á leið sinni um berglög landgrunnsins út til Eyja. 170
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.