Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 22

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 22
hafa fundist fimm gjóskulög (Tvl-Tv5) sem eru 10.800-6000 ára gömul (Björck o.fl. 1992). Samkvæmt ald- ursgreiningum (C-14) er aldur næst- efsta lagsins, Tv-4, um 8900 ár. Efna- greiningar á þessu lagi eru sambæri- legar efnagreiningum á lögunum úr Sogamýri (sjá 2. mynd) og er ekki ólíklegt að það samsvari öðru þeirra. SOGAMÝRI/SAKSUNARVATN I Saksunarvatni í Færeyjum fannst fyrir nokkrum árum dökkt gjóskulag sem samkvæmt aldursgreiningu (C-14) reyndist vera 9100 ± 100 ára gamalt og eru upptök þess ætluð vera á íslandi (Mangerud o.fl. 1986). í meðfylgjandi töflu eru borin saman helstu einkenni gjóskulagsins úr Saksunarvatni og Sogamýrarlaganna og á 2. mynd sést hvar það lendir á Fe07Ti02-grafi miðað við Sogamýrarlögin og gjósku- lagið Tv-4 í Torfadalsvatni. Eins og fram kemur í töflunni eru útlitsein- kenni, efnasamsetning og aldur gjósku- laganna mjög sambærileg. Greinileg frávik koma þó fram í hlutföllum kísils (Si02) og áls (A1203) í neðra laginu í Sogamýri miðað við hin lögin. Telja verður að hér sé um marktæk frávik að ræða. Einnig kemur fram að Saksunarvatnsgjóskan er heldur fínni en efra lagið í Sogamýri, sem hlýtur að teljast eðlilegt ef gert er ráð fyrir upptökum á íslandi. Út frá þeim athugunum sem hér hafa verið gerðar má draga þá ályktun að efra gjósku- lagið í Sogamýri, fremur en það neðra, samsvari gjóskulaginu í Saks- unarvatni. UMRÆÐA Um útbreiðslu og þykktardreifingu Sogamýrarlaganna tveggja er ekkert hægt að segja með vissu, þar sem nægjanleg gögn eru ekki fyrir hendi. Þó er ljóst að útbreiðsla þeirra hlýtur að vera mikil séu upptökin í Kverk- fjöllum eða Grímsvötnum, eins og hér hafa verið leiddar líkur að. Á nokkrum stöðum hérlendis hefur á síðastliðnum árum greinst gjóskulag/-lög neðst í jarðvegi eða efst í seti frá síð- jökultíma sem samsvarað gæti gjósku- lögunum í Sogamýri. 1 nokkrum til- vikum hefur gjóskulag verið tengt Saksunarvatnsgjóskunni. Nefndar skulu hér helstu heimildir í þessu sambandi. Á Norðurlandi er víða dökkt gjósku- lag neðst í jarðvegssniðum sem hugsanlegt er að tengist gjóskulaginu í Saksunarvatni (Halldór G. Pétursson og Guðrún Larsen 1992). Einnig hefur fundist gjóskulag á Austurlandi, skammt norður af Egilsstöðum, sem tengt hefur verið gjóskunni í Saksunar- vatni (Hunt 1992). I síðjökultímaseti á Hornströndum hefur fundist vatnsflutt basísk gjóska sem talin er um 9000 ára gömul (Hjort o.fl. 1984). Þetta gjóskulag hefur nýlega verið tengt gjóskulaginu í Saksunarvatni (Björck o.fl. 1992). Efst í leirlagi frá síðjökultíma í Grímsnesi, við Ásgarðslæk, hefur fundist gjósku- lag sem líklega samsvarar efra gjósku- laginu í Sogamýri (Magnús A. Sigur- geirsson, óbirt gögn). í lónfyllu í Torfalóni á Markarfljóts- öræfum eru tvö dökk gjóskulög með stuttu millibili í henni neðanverðri (Ingbjörg Kaldal og Elsa G. Vil- mundardóttir 1983). Gjóskulögin liggja skammt neðan mólags sem samkvæmt aldursgreiningu er um 8000 ára gamalt. Efnasamsetning þessara laga er ekki þekkt en aldur og innbyrðis afstaða er svipuð og hjá Sogamýrarlögunum. I Búðarhálsi, skammt vestan Þóris- vatns, eru hjallar og skaflar úr gjósku- ríkum sandi sem taldir eru hafa myndast þegar ísaldarjökullinn var að hörfa á þessum slóðum (Ingibjörg Kaldal 1993). Efnagreiningar benda til 134
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.