Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 54

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 54
uppgötvuðu súrefnissamsætuna lsO og Urey, Brickwedde og Murphy (1932) tvívetni (2H, D). Af hinum 92 frum- efnum eru nú þekktar yfir 1000 sam- sætur. Flestar þeirra koma fyrir í mjög litlu magni en sumar eru nægilega algengar til að hægt sé að ákvarða þær án mikils tilkostnaðar. Eftir uppgötvun samsæta vatnssam- eindarinnar hófu rannsóknastofur víða um heim, sér í lagi í Bandaríkjunum, Sovétríkjunum, Japan og Austur- Evrópu, að rannsaka mismunandi samsætuhlutföll í vatni og bergi. Þrátt fyrir ófullkomnar og ónákvæmar mæliaðferðir var dreifing samsæta í þessum efnum þekkt í öllum aðal- atriðum upp úr 1930. Þannig var t.d. þekkt að í úrkomu væri minna af hinum þungu samsætum súrefnis og vetnis (l80 og D) en í sjó og einnig að uppgufun leiddi til þess að í yfir- borðsvatni (ám og stöðuvötnum) jókst hlutfall þungu samsætanna. Þetta stafar af mismunandi uppgufunarþrýstingi og eðlisþyngd samsætanna; þær léttu gufa frekar upp en þær þungu. Hinn mikli munur á ákveðnum eiginleikum D20 og H20, t.d. uppgufunarþrýstingi, eðlismassa, jafnvægisstuðlum og hvarfhraða, auðveldar rannsóknir á áhrifum samsæta á ástandsjafnvægi, hvarfhraða og burðarferli (transport processes) hvarfa sem samsætur vatns taka þátt í. MÆLIAÐFERDIR Upphaf að þróun massagreinisins má rekja til rannsókna sem hófust í byrjun 20. aldarinnar á hegðun jákvæðra jóna í raf- og segulsviði. í massarita Thom- sons, sem tekinn var í notkun árið 1911, var jónum hleypt framhjá sam- síða raf- og segulsviði á ljósnæma plötu, þannig að jónir með sama hlut- fall milli hleðslu og massa mynduðu fleygbogaferil (parabóluferil) og réðst lögun hans af hlutfalli milli massa og hleðslu. Þessi aðferð hefur síðan verið endurbætt og í nútíma massa- greini er jónum hraðað með því að senda þær í gegnum rafsvið og sveigja síðan braut þeirra með því að senda þær um segulsvið. Sveigjan verður mismikil eftir massa jónanna, og næst þannig fram massadreifing (þ.e.a.s. aðskilnaður samsæta með mismun- andi massa), en á þessari hugmynd byggist massagreinirinn (1. mynd). Vatnsgufa hefur slæm áhrif á massa- greininn. Hún sest á lofttæmikerfið og veldur óstöðugleika við mælingar. Því er vatni (H20) breytt í vetnisgas (H2(g)) og súrefnissambönd þegar hlutfall vetnissamsæta er ákvarðað í því (Coleman o.fl. 1982) og súrefni bundið koldíoxíði (C02) þegar hlutfall súr- efnissamsæta í því er ákvarðað (Ep- stein og Mayeda 1953). Þar eð erfitt er að mæla raunverulegan styrk samsæta ákveðins efnis eða efnasambands er þess í stað mældur mismunurinn á styrk þeirra í tveimur sýnum, eða réttara sagt í sýni og staðli (staðall er efni sem í er nákvæmlega þekkt magn af því efni sem mæla skal), enda beinist áhugi manna fyrst og fremst að breytingum í samsætuhlutföllum. Þann- ig er mælt með tilliti til staðals og niðurstöður birtar sem frávik frá staðalgildi. Þetta frávik hefur verið nefnt delta-gildi (8) og er skilgreint á eftirfarandi hátt: 8 . - ((R . ,-R , „)/R . „) xl000%0 sýni vv sýni staðalr staöalr þar sem R er samsætuhlutfallið D/H eða 'W'O, eftir því hvora samsætuna er verið að mæla, og sá staðall sem notaður er heitir SMOW, sem er skammstöfun á Standard Mean Ocean Water (Craig 1961). Þannig er sýni sem gefur 8IÍ!0 = 10, nákvæmlega 10%c eða 1% ríkara af lsO 166
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.