Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 78

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 78
2. tafla. Gróf flokkun nokkurra algengra storkubergtegunda eftir kísilinnihaldi og kornastærð. Kornastærð Kísilinnihald (%Si02) <45 45-52 52-65 >65 útbasískt basískt ísúrt súrt stórkornótt >1 mm perídótít gabbró díórít granít smákornótt 0,05-1 mm dólerít míkró-díórít granófýr dulkornótt < 0,05 mm basalt íslandít ríólít Flokkun bergs eftir kísilinnihaldi og kornastærð er ófullnægjandi. Til þess að vita hvort berg er súrt, ísúrt eða basískt þarf að efnagreina það með tilliti til kísils. Með öðrum orðum er ekki unnt að skera úr um hvaða flokki berg tilheyrir með skoðun á handsýni eða athugun úti við. Rétt er að líta á flokkun bergs eftir kísilinnihaldi sem lauslega viðmiðun og að mörk þau sem sýnd eru í 2. töflu séu sveigjanleg að nokkru leyti. Greining bergs í súrt, ísúrt og basískt með skoðun á hand- sýnum byggist á reynslu en ekki þvf að jarðfræðingar læri að sjá kísil- innihald bergs með berum augum! Steindir í storkubergi Steindum í storkubergi hefur verið skipað í tvo meginhópa eftir uppruna, frumsteindir og ummyndunarsteindir. Þær fyrrnefndu myndast um leið og storkubergið verður til við storknun kviku. Ummyndunarsteindir myndast hins vegar síðar, aðallega fyrir áhrif vatns sem fer um bergið og leysir upp frumsteindirnar en myndar um leið ummyndunarsteindir við útfellingu. I sumu storkubergi er ekkert eftir af frumsteindunum en samt má oft þekkja uppruna bergsins á ásýnd þess og efnasamsetningu, en við uppleysingu frumsteinda og útfellingu ummynd- unarsteinda verða í flestum tilfcllum litlar eða hverfandi breytingar á efnasamsetningu storkubergs. Frumsteindir í öllu algengu storku- bergi eru tiltölulega fáar. Þær al- gengustu eru eftirtalin silíköt: ólivín, pýroxen, hornblendi, glimmer, feld- spöt. Af feldspötum eru tveir meg- inflokkar, plagíóklas annars vegar og alkalífeldspat hins vegar. Eins eru tveir meginflokkar pýroxena, ágít og orþó- pýroxen. Þá er kvars algeng steind í sumu súru storkubergi. Þrjár fyrst- nefndu steindirnar, ólivín, pýroxen og hornblendi, eru oft kallaðar dökkar steindir eða járn-magnesíum-steindir, en tvær þær síðastnefndu ljósar steind- ir. Glimmer er ýmist dökkt eða ljóst. Ljóst glimmer nefnist múskóvít en dökkt bíótít. í basísku bergi er tiltölu- lega mikið af dökkum steindum, um eða yfir 50%. Því er kristallað basískt berg dökkl á litinn. Sumt útbasískt berg er eingöngu gert af dökkum steindum. Eftir því sem magn kísilsýru í storku- bergi vex minnkar hluti dökku steind- anna og hlutur þeirra ljósu vex að sama skapi. I súru bergi eru ljósu steindirnar yfirleitt um eða yfir 90%. Því er súrt kristallað berg Ijóst á lit. Á 7. mynd er sýnt hvernig hKít- fallslegt magn og tegundir steinda breytast frá útbasísku bergi yfir í súrt. Efnasamsetning steindanna breytist um leið eins og sýnt er í 3. töflu. 190
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.