Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 90

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 90
er oftast straumflögótt og þegar slegið er á það með hamri, eða tveim flögum slegið saman, klingir gjarnan í og má oft þekkja bergið á þessu einkenni og straumflöguninni. Dasít er til allvíða, svo sem við Lúdent í Mývatnssveit og í Hálsasveit inn af Reykholtsdal í Borgarfirði. Díórít Díórít er stórkornótt, ísúrt berg. Það er óalgengt hér á landi. Þekktasti fundarstaðurinn er í Lýsuskarði ofan við Lýsuhól á sunnanverðu Snæfells- nesi. I díóríti erlendis eru algengustu steindirnar plagíóklas og hornblendi en steindasamsetning díórítsins í Lýsu- skarði er nokkuð önnur. Af þeim ástæðum væri ástæða til þess að gefa því annað nafn, þótt það hafi ekki verið gert, líkt og ísúrt dulkornótt berg á Islandi hefur verið nefnt íslandít í stað andesíts vegna þess að steinda- samsetning þessara tveggja ísúru dul- kornóttu bergtegunda er talsvert ólík. Dólerít Dólerít er smákornótt basískt berg og hefur sömu einkennissteindir og basalt. Ferskt er það ljósgrátt en ummyndun gerir það dekkra eins og basalt. Bandarískir jarðfræðingar hafa notað orðið díabas yfir smákornótt basískt berg. Aðrir leggja þá merkingu í orðið díabas að það tákni ummyndað dólerít. Flikruberg Flikruberg er súrt berg sem myndast í svonefndum freyðigosum. Slíkum gosum var lýst í kaflanum um ásýnd storkubergs hér að framan. Flikruberg þekkist á flikrunum í því, sem eru hálfs til eins sentímetra stórir, útflattir molar í millimassa úr glerkenndu efni. I flikrubergi er oft mikið af framandi bergbrotum sem vafalítið hafa brotnað úr veggjum gosrásarinnar. Ferskt flikruberg er ljóst á lit, eins og ríólít, en það getur orðið rautt eða grænt fyrir áhrif ummyndunar. í freyðigosum aðskiljast gas og kvika í gosrásinni og andrúmsloftinu, án þess að sprengivirkni verði, og úr verður mjög þunnfljótandi blanda þar sem kvikan myndar flyksur eða flikrur umluktar gasi. Þegar þessi þunn- fljótandi blanda sest til afgasast hún og flikrurnar leggjast saman og fletjast út undan farginu sem á þeim hvílir, enda hafa þær ekki náð að storkna. Öll millistig eru til milli öskulaga og flikrubergslaga annars vegar og milli hraunlaga og flikrubergslaga hins vegar. Þannig geta flikrur runnið saman í eina storku í miðju þykkra laga og bergið jafnvel orðið stuðlað, þótt efst og neðst í sama lagi séu flikru- bergseinkennin greinileg. Eins geta miðjur einstakra laga verið með flikr- um en efsti og neðsti hluti þeirra eins og túff, þ.e. harðnað öskulag. Flikruberg er allvíða að finna hér á landi. Þekktir fundarstaðir eru við Húsafell í Borgarfirði og í Berufirði á sunnanverðum Austfjörðum. Gabbró Gabbró er stórkomótt basískt berg og hefur sömu einkennissteindir og basalt. Olivín er óalgengara í því en í basalti og dóleríti. Yfirleitt er auðvelt að þekkja aðalsteindirnar í gabbrói í handsýni og á sömu einkennum og díla í basalti. Ólivín, sé það til staðar, getur verið rautleitt á litinn vegna ummyndunar. Hlutföll aðalsteinda í gabbrói geta verið talsvert breytileg. Stafar það af sökki krislalla í bcrgkviku þeirri sem gabbróið myndaðist úr og veldur því að sumt gabbró er tiltölulega ljósl en annað nær svart. Um þetta var sér- staklega rætt í kaflanum um jarð- 202
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.