Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 91

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 91
myndanir og bergtegundir hér að framan. Yfirleitt er auðvelt að greina gabbró frá graníti á hinu svarta pýroxeni en þó eru til ljós afbrigði af gabbrói sem minna á granít, en í graníti eru nær engar dökkar steindir. TiJ er berg sem eingöngu er gert úr plagíóklasi og er samsetning þess sú sama og plagíóklass í gabbrói. Það nefnist anorþósít og finnst í Hrappsey á Breiðafirði. Þekktustu fundarstaðir gabbrós hér á landi eru á Suðausturlandi, í Austur- og Vesturhorni og á Stokksnesi. Gjall Orðið gjall er yfirleitt notað um basískt berg sem er frauðkennt vegna þess hve það er blöðrótt. Það er jafnan glerkennt, svart eða rautt. Rauði liturinn stafar, að því að talið er, af oxuðu járni sem myndar örður af hematíti (FejO^) í glerinu. Gjall mynd- ast einkum við væga sprengivirkni í eldgosum, er hraunslettur þeytast upp í loftið og hlaðast upp umhverfis gos- opið og mynda gjall- eða klepragíga. Granít Granít er stórkornótt, súrt berg. Það er ljóst á'lit. Eiginlegt granít finnst ekki nema á einum stað á Islandi, í innan- verðum Slaufrudal í Lóni. Orðið granít hefur verið notað í mjög víðri og jafnframt lauslegri merkingu. í steiniðnaði hefur það jafnvel verið notað um hvaða slórkornótt storkuberg sem er. Rétt þykir að binda orðið granít við stórkornótt berg þar sem aðalsteindirnar eru kvars og alkalí- feldspöt, þ.e. Na- og K-feldspöt. Svarar það þannig til ríólíts. Dökku steind- irnar í graníti, sem yfirleitt eru ekki meira en um 10% bergsins, geta verið pýroxen, hornblendi eða glimmer. Af glimmer eru aðallega tvær gerðir, múskóvít og bíólít. Hornblendi oe glimmer myndast ef bergkvikan er vatnsrík en pýroxen ef hún er vatns- snauð. Granófýr Granófýr er smákornótt súrt berg. Það er ljóst á lit eins og granít, enda aðalsteindirnar í því feldspat og kvars, en feldspatið er hvítleitt eða bleikt en kvarsið litlaust. Dökkar steindir í granófýr eru yfirleitt minna en 10% af rúmmáli bergsins. Upphaflega var orðið granófýr notað yfir berg með sérstakan textúr sem lýsir sér í sérstöku samvaxtarmynstri á kvarsi og feldspati. Kvarsið myndar innlyksur í feldspatinu sem raða sér gjarnan á línur út frá einum punkti, eins og geislar. Þetta mynstur kemur í ljós þegar bergið er skoðað í smásjá. Ekki þykir ástæða til þess að binda nafnið granófýr við súrt berg með nefndum textúr, heldur er það látið gilda almennt um súrt, smá- kornótt berg. Granófýr er víða að finna hérlendis svo sem í Flyðrum í Hafnar- fjalli, gegnt Borgarnesi, og í Vestur- horni, skammt frá Höfn í Hornafirði. Hrafntinna Hrafntinna er glerkennt, súrt berg og kolsvart. Hún getur verið með feld- spatdílum. Hrafntinnan er auðþekkt á litnum og glergljáanum. Helsti fundar- staður hrafntinnu er í Hrafntinnuskeri á Torfajökulssvæðinu en hún finnst miklu víðar. lslandít Þetta er ísúrt, dulkornótt berg. Það er ýmist dökkt eða ljóst á litinn, þétt í sér og oflast vel straumflögótt. Dökki liturinn stafar af því að bergið er að hluta til glerkennt. Yfirleitt er erfitt að greina íslandít frá basalti í handsýnum. Þéttleiki bergsins og straumflögun eru þó vísbending en ekki er hægt að treysta á litinn. 203
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.