Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 27

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Blaðsíða 27
2. mynd. Natalrotta, Praomys natalensis, er meindýr í húsum og gróðri víða í Afríku (Nowak 1990). Rottur deilast á margar ættkvíslir. I ýmsum eru aðeins ein tegund eða fáeinar. Langflestar eru í rottuættkvísl, Rattus, eða 78 núlifandi tegundir skv. Walker. Þær eru ýmist upprunnar á meginlandi Asíu eða lifa á eyjum suður af því, frá Sri Lanka og Jólaeyju á Indlandshafi austur um Kyrrahaf, frá Indónesíu og Filippseyjum til Nýju- Gíneu og nálægra smáeyja. Nærri 40 tegundir í Afríku voru áður flokkaðar til rottuættkvíslar en eru nú yfirleitt taldar til sérstakra ættkvísla (Stochomys, pílurottur, Aethomys, búsk- rottur, og Praomys, loðrottur). Nokkrar rottur lifa í híbýlum eða í grennd við mannabyggð og þykja síst til þrifnaðar. Eiginleg meindýr, sem spilla afkomu eða heilsu manna, eru einkum sjö tegundir af rottuættkvísl. Fremstar í flokki eru brúnrotta, Rattus norvegicus, og svartrotta, R. rattus, sem báðar hafa borist með mönnum til flestra hluta heims. Verður nánar greint frá þeim síðar. Hinar fimm hafa lítt breiðst út við samlífið eða aðeins innan síns heimshluta, Suðaustur-Asíu: Tíómanrotta, Rattus tiomanicus, og gljárotta, R. nitidus, spilla uppskeru og lifa í híbýlum á meginlandi Suðaustur- Asíu og á eyjum úti fyrir því. Hrísakra- rotta, R. argentiventer, og losrotta, R. losea, valda tjóni á hrísekrum á sömu slóðum. Loks er pólínesíurotta, R. exulans, upprunnin á svipuðum slóð- um en hefur borist með mönnum víða um meginland Suðaustur-Asíu og um Kyrrahafseyjar allt til Hawaii. Af loðrottum, Praomys, sem fyrr eru nefndar, lifa 26 tegundir víða í Afríku. Ein þeirra, natalrotta, P. natalensis, virðist upphaflega hafa lifað á gresjum með dreifðu kjarri (savanna), trúlega einkum eða eingöngu sunnantil í Afríku, en hefur síðan dreifst með mönnum um álfuna sunnan Sahara. Hún þrífst illa í borgum, líkast til vegna samkeppni við svartrottu, en hefst vel við í þorpum og til sveita (2. mynd). Áður en lengra er haldið skal á það bent að flestar rottur eru ólíkar þessum sambýlingum okkar í lífsháttum. Þær eru að vísu alætur sem éta hvers kyns fæðu úr plöntu- og dýraríki, svo sem korn, hnetur, aldin og plöntur, skordýr og önnur smádýr. En þær hafast yfirleitt við í skógum, fjarri híbýlum og ræktarlandi manna. Margar lifa á mjög takmörkuðum svæðum, í sér- hæfðu umhverfi, og eru í útrýmingar- hættu ef út af ber. Þykir raunar trúlegt að sumar þeirra 78 tegunda sem til- greindar hafa verið af rottuættkvísl séu aldauða. Má þar nefna tvær sem hvergi hafa fundist nema á Jólaeyju, austast í Indlandshafi, jólarottu, Rattus nativi- 139
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.