Eimreiðin - 01.09.1966, Blaðsíða 87

Heimspeki KA RLMENNSKUNNA Ii
267
gæti vel verið ort af Stóumanni, og nefna mætti ýmsa íslenzka máls-
hætti, sem sverja sig í þessa ætt.
Einn af andlegum fræðurunr nútímans, Jiddu Krishnamurti, leggur
mikla áherzlu á það, að menn verði að læra að saittast við þjáninguna
(„accept suffering"). Kristnir nrenn á tímum frunrkristninnar leituðu
jafnvel þjáningarinnar. Þeir sóttust eftir píslarvættisdauðanunr. Ég held,
að Stóumenn lrefðu ekki mælt með þess konar hamingjuleit. En þegar
þjáningin er komin r heimsókn, skyldi henni tekið nreð æðruleysi og
jafnaðargeði. Sé það gert, getur hugsast að takast nregi að afgreiða gest-
tnn á heillavænlegan hátt, og að menn uppgötvi, að lausnin frá þján-
ingunni felist í henni sjálfri, eins og Krishnamurti lreldur franr. Stein-
grímur skáld Thorsteinsson segir í vísu sinni:
„Sorgarkjör mér sviða gerði,
samt ei vann nrér slig;
lífsteinn var í sáru sverði,
sem að græddi nrig.“
Vera nrá, að þennan „lífstein“ finni nrenn ekki, ef þeir hafa uppi
°f nrikinn nrótþróa gegn sverðinu og gefa sér ekki tíma til að taka á
nróti þjáningunni eins og gesti, er hafi merkilegan boðskap að flytja. —
En það er ekki aðeins þjáningin, sem Stóumenn leitast við að kenna
mönnunr að umgangast. Það er líka gleðin, eða þetta, senr kallað er
venjulega lramingja. Eins og áður er sagt, vöruðu þeir við of nrikilli
ákefð á öllunr sviðunr, tilfinningahita og uppnánri. — Njóttu gleðinnar
virðulega og hófsamlega, týndu ekki sjálfum þér í lrenni. Þannig nrundu
Stóumenn mæla. Yfirleitt er það, sem telja má speki hinna marglitu
srdnaganga, Stóuspekinni, helzt til ágætis, fólgið í því, að hún tekur
manninn allan til nreðferðar, sýnir oss franr á, lrve mikla þýðingu það
hafi, að hann rækti sjálfan sig, og, eins og Epictet segir, standi eigin-
lega alltaf á verði gagnvart sjálfum sér, „eins og fjandmanni, sem liggur
í leyni“.