Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 12

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 12
Ástæður fyrir því að dómsúrlausnir þarf að rökstyðja eru af sama toga. Með því er unnt að sjá hvernig dómari hefur komist að niðurstöðu í tilteknu máli og hvernig hann hefur ákveðið hver rétturinn er í því tilviki sem um ræðir hverju sinni. Dómar eru skriflegir, sbr. 1. mgr. 114. gr. laga um meðferð einkamála, og færðir í dóma- bækur, sbr. 1. mgr. 12. gr. sömu laga og 17. gr. laga um meðferð opinberra mála. Aðgang að þeim má fá í samræmi við lög og aðrar reglur. Dómar Hæstaréttar eru gefnir út samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga um dómstóla nr. 15/1998. Þeir eru nú einnig birtir á heimasíðu Hæstaréttar, http://www.haesfirettur.is, ásamt héraðs- dómum sem þar hafa verið til endurskoðunar. Almenningur getur þannig „fylgst með því" hver rök hafi leitt til tiltekinnar dómsniðurstöðu.8 Fyrir rökstuðningi dóma eru að sjálfsögðu fleiri ástæður. Rökstuðningur þjónar m.a. þeim tilgangi að koma í veg fyrir að vald dómara verði misnotað. Dómari má ekki fara eftir fyrirmælum annarra, t.d. stjórnvalda, við úrlausnir mála. Hann má heldur ekki láta eigin geðþótta, afstöðu til málsaðila eða nokkuð annað en lögin hafa áhrif á niðurstöðu í dómsmáli. Með rökstuðningi verður sýnt fram á að dæmt hafi verið eftir lögum og án þess að annað hafi haft áhrif á niðurstöðuna. Úrlausnin endurspeglar því sjálfstæði og óhlutdrægni dómara. Hún á líka að endurspegla að allir séu jafnir fyrir lögum eins og jafnræðisreglan í 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar mælir fyrir um, sbr. 1. mgr. 3. gr. stjórnskip- unarlaga nr. 97/1995. Lögin eru almenn og gilda því á sama hátt um alla sem eins er ástatt fyrir. Af jafnræðisreglunni og öðrum grundvallarreglum réttarríkisins leiðir að dóm- stólar verða að gæta samræmis í úrlausnum.9 Ekki er unnt að sjá hvort það hafi verið gert nema rökin fyrir niðurstöðunni, sem um ræðir hverju sinni, komi fram. Með rökfærslu í dómi er sýnt fram á hvað hefur skipt máli og eftir hverju hefur verið farið þegar dæmt var í málinu. Af því sést hvort tilvik eru sambærileg en ef þau eru það eiga þau að leiða til sömu niðurstöðu að lögum. Af þessum ástæðum þarf að koma fram hvað leiddi til niðurstöðunnar og hvernig hún var fengin. Allt þetta stuðlar að réttaröryggi þegar leyst er úr málum fyrir dómstólum.10 8 „Att domstolarna motiverar sina domar möjliggör att man kan kontrollera hur de resonerat, nágot som sl'árker förtroendetfór rattskipningen". Per Olof Ekelöf: Ráttegáng V, bls. 204-205. Þór Vilhjálmsson segir í grein sinni „Rökfærsla í dómum og stjórnvaldsákvörðunum" á bls. 382 í Skírni, haust 1988, að það sé í almanna þágu að dómstólar rökstyðji niðurstöður sínar í mikil- vægum málum, því að það auki aðhald og auðveldi eftirlit almennings með dómstörfum og sé að auki til upplýsinga um hvað séu lög í landinu. 9 Sjá t.d. Stig J0rgensen: „Norm og virkelighed" í TfR 1970, bls. 497-498, „Retsafg0relsen má ikke være inkonsekvent, idet den herved ville komme til at stride mod fundamentale retlige og moralske principper, forst og fremmest det formelle retfærdighedsprincip om, at lige tilfælde skal behandles lige, hvilket vel allerede ligger i selve normens eller begrebets væsen". Sama sjónarmið kemur einnig fram á bls. 479 í bók Harold J. Berman og William R. Greiner: The Nature and Function of Law. 10 Á bls. 457 í bókinni Rettergang i sivile saker segir Jo Hov rökstuðning í dómum hafa nokkur markmið. Þar nefnir hann fyrst að með því þurfi dómari að fgrunda vel niðurstöðuna. Þetta kemur víða fram í fræðiritum, t.d. hjá Bernhard Gomard í Civilprocessen, bls. 487 og Per Olof Ekelöf í Ráttegang V, bls. 205. Þór Vilhjálmsson segir á bls. 382 í greininni „Rökfærsla í dómum og 178
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Tímarit lögfræðinga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.