Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 17

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 17
málsástæðum".24 Dómari er í aðalatriðum bundinn af því hverra sönnunargagna málsaðilar afla en samkvæmt 1. mgr. 48. gr. laga um meðferð opinberra mála skal dómur reistur á sönnunargögnum, sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, og samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga um meðferð einkamála afla aðilar sönnunargagna ef þeir fara með forræði á sakarefninu. Framangreindar reglur hafa áhrif á það hvernig dómari hagar röksemdum í hverju máli þar sem þær binda hann á ákveðinn hátt þegar hann leysir úr sakarefninu. Kröfur málsaðila og atvikalýsingin, sem málatilbúnaðurinn er reistur á, ráða því miklu um aðferðir og annað sem varðar röksemdir dómara en honum ber að leysa úr málinu á þeim grundvelli sem það er lagt fyrir dóminn. Af þessu leiðir að ekki verða settar fram einhlítar skilgreiningar á því hvernig rökstuðningi dómara verði almennt hagað þar sem aðferðin í hverju tilfelli ræðst að mestu af sakarefninu og málatilbúnaði aðila hverju sinni.25 Þrátt fyrir framangreindar reglur hefur dómari nokkur afskipti af málatilbún- aði aðila. Honum ber samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um meðferð einkamála að fylgjast með máli í öllum aðalatriðum og spyrja aðila um hvert það atriði, sem honum þykir óljóst og kann að hafa þýðingu, og skal hann kosta kapps um að yfirlýsingar þeirra verði nægilega glöggar. Samkvæmt þessu leitar dómari skýringa hjá málsaðilum eftir þörfum og gætir þess að málatilbúnaður þeirra sé skýr og skilmerkilegur. Sama gildir í opinberum málum. Samkvæmt 3. mgr. 128. gr. laga um meðferð opinberra mála getur dómari beint til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði máls eftir því sem honum þykir nauðsynlegt til skýr- ingar á máli.26 í 2. mgr. 111. gr. laga um meðferð einkamála segir að sé atviks getið í framlögðu skjali en aðili hafi ekki hreyft því sérstaklega sem málsástæðu við flutning máls meti dómari eftir atvikum hvort sú málsástæða komi til greina. Þessi regla víkur ekki aðeins frá meginreglunni um forræði málsaðila á sakarefninu heldur getur hún einnig farið í bága við aðrar meginreglur réttarfars svo sem jafnræðisregluna og andmælaregluna. Reglan vekur því ýmsar spurn- ingar um réttaröryggi og hún getur leitt til vandamála vegna hagsmunaárekstra málsaðila. Af sömu ástæðu getur verið vandasamt að ákveða hvernig reglunni verði beitt og enn erfiðara verður en ella að gefa almennar leiðbeiningar í þeim efnum.27 Hafi málsaðili ekki gætt þess að byggja kröfu á atviki, sem kemur fram í skjali, gæti hann orðið fyrir réttarspjöllum. Dómari hefur heimild til að byggja 24 Þór Vilhjálmsson: „Rökfærsla í dómum og stjórnvaldsákvörðunum", bls. 380. 25 Þetta gæti verið skýringin á því hve fátítt er, a.m.k. hér á landi, að fram komi almennar réttar- farslegar leiðbeiningar um það hvernig rökstyðja eigi niðurstöður í dómsmáli. 26 Enn frekari undantekingar gilda í einkamálum þar sem málsaðilar hafa ekki á sama hátt forræði á sakarefninu, t.d. í málum vegna ágreinings um forsjá barna, sbr. 2. mgr. 62. gr. barnalaga nr. 20/1992, en um þau tilvik verður ekki fjallað hér. 27 Gunnar Aasland gerir grein fyrir sjónarmiðum í þessu sambandi í grein sinni: „Rettens stilling til partenes anf0rsler i tvistemál", í TfR 1967, bls. 157-200. 183
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Tímarit lögfræðinga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.