Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 32

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 32
Þrátt fyrir framangreint hefur dómari ákveðið svigrúm til að haga rökfærsl- um samkvæmt eigin verklagi enda er ekki alltaf við einhlítar viðmiðanir að styðjast í þessum efnum. Það er m.a. vegna þess að góðan rökstuðning má út- færa á ýmsan máta.60 2.4 Rök, rökfræði og rökstuðningur Þær kröfur eru gerðar í lögum að dómari beiti röksemdum við dómasamn- ingu og að hann styðji niðurstöður sínar rökum. Við ákvörðun á innihaldi lagareglnanna um rökstuðning dómara þarf því að skilgreina hvað felist í þess- um hugtökum. Þau geta hins vegar verið vandskýrð í því samhengi sem hér um ræðir. Ymsar aðferðir og skilgreiningar rökfræðinnar hafa þýðingu þegar beitt er rökfærslu í dómsúrlausnum. Gagnlegt getur t.d. verið að greina hvað einkennir góðan rökstuðning og hver munurinn er á réttri rókfærslu og rangri. Lagaregl- urnar, sem hér um ræðir, ná þó til fleiri atriða en þeirra sem rökfræði fæst við. Rökfræðin veitir því ekki svör við öllum spurningum í þessu sambandi. Þegar sagt er að niðurstaða eigi að vera rökstudd er átt við að færa þurfi rök fyrir niðurstöðunni. Það þýðir fyrst og fremst að röksemdirnar eiga að koma fram í úrlausninni þannig að af henni sjáist hver rök hafi leitt til niðurstöð- unnar.61 Röksemdirnar eiga því að sýna hvers vegna komist er að tiltekinni niðurstöðu, þ.e. hverjar ástæður eru fyrir því að sú niðurstaða var fengin. Rökfærsla felst í því að telja upp eða benda á ýmis atriði eða staðhæfingar, sem taldar eru sannar eða líklegar, og sýna fram á, að þessar staðhæfingar renni stoðum undir það, sem rökstyðja á, þ.e. geri það sennilegt eða öruggt. I rökfærslu er það, sem rökstutt er, kallað niðurstaða, og þær staðhæfingar, sem notaðar eru til þess að rökstyðja það, eru kallaðar forsendur þessarar niðurstöðu og rökfærslu.62 Af þessu sést að beita þarf rökfærslu þegar niðurstaða á að vera rökstudd. Rökstuðningur þarf að vera rétt upp byggður. Þannig þurfa forsendur álykt- ana að koma fram og rökleiðslan þarf að sýna hver tengslin eru milli forsendna, ályktana og niðurstöðu. Um það segir m.a. í Rökfræði og gagnrýn hugsun eftir Erlend Jónsson að rökfærslur felist alltaf í tengslum einna eða fleiri setninga, forsendna og niðurstöðu, þar sem forsendurnar styðji niðurstöðuna. Til þess að um sé að ræða rök eða rökfærslu verði að vera ályktað, ein fullyrðing sé dregin 60 Sjá t.d. Bernhard Gomard: Civilprocessen, bls. 487, þar sem þetta kemur fram. Þetta sést einnig af dómum. 61 „Orðið rök merkir upphaflega upphaf, uppruna eða orsök einhvers (sbr. sögnina rekja (til einhvers)). Síðar fær það einnig merkinguna ástæða eða það sem sýnir eitthvað eða rennir stoðum undir það". Erlendur Jónsson: Rökfræði og gagnrýn hugsun, bls. 39. 62 Erlendur Jónsson: Vísindaheimspeki, bls. 47. 198
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Tímarit lögfræðinga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.