Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 29

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Blaðsíða 29
en þá sem refsing er lögð við í lögum, sbr. 1. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en röksemdir dómara fyrir niðurstöðu um það eiga að koma fram í dómi, sbr. 1. mgr. 135. gr. laga um meðferð opinberra mála. Hin lögfræðilega niðurstaða verður því óhjákvæmilega veigamikill þáttur í rökstuðningi dómara. Efnisreglurnar, sem úrlausn málsins ræðst af, hafa áhrif á það hvernig og hverjum röksemdum er beitt við úrlausn málsins. Dómari þarf m.a. að taka afstöðu til þess hvort tiltekin réttarregla á við um sakarefnið. Stundum virðist reglan eiga við en sérstakar ástæður geta hins vegar leitt til þess að henni verður ekki beitt við úrlausn á tilvikinu sem um ræðir. í öðrum tilfellum geta fleiri jafnréttháar, ósamrýmanlegar réttarheimildir átt við um úrlausnarefnið. Dómar- inn þarf þá að leysa úr því með aðferðum lögfræðinnar hverri þeirra verður beitt við úrlausnina. Hvert sem viðfangsefnið er og hver sem niðurstaðan verður þarf dómarinn að færa lögfræðileg rök fyrir henni. I rökstuðningi dómara kemur því fram samkvæmt hvaða réttarheimildum leyst er úr sakarefninu svo og á hvaða lagagrunni niðurstaðan er annars reist. Fram hafa komið skilgreiningar á því hvernig komist verði að lögfræðilegri niðurstóðu í dómsmáli.51 Þar er m.a. um að ræða réttarheimspekileg efni en rök- leiðslur í dómum hafa verið talin viðfangsefni réttarheimspekinnar.52 Aðferð- um, sem beitt er við lögfræðilegar úrlausnir, er lýst í lögfræðiritum53 og í fræði- ritum um réttarheimildir og lögskýringar kemur fram hvernig réttarreglum er beitt.54 Þrátt fyrir þessi og önnur ítarleg skrif eru viðmiðanir dómstóla ekki alveg einhlítar í þessum efnum. Sigurður Líndal segir á bls. 111 -112 í grein sinni „Stjórnskipulegt vald dómstólanna" í Tímariti lögfræðinga, 2. hefti 1993, að í fyrsta lagi séu lagaákvæði sjaldan svo af- dráttarlaus að þau geymi fullmótaða reglu, sem leysi sjálfkrafa úr álitaefni, og hafi m.a. þess vegna reynst óhjákvæmilegt að viðurkenna fleiri en eina réttarheimild sem dómari geti reist niðurstöðu sína á. I öðru lagi hafí dómari „nokkurt frelsi um að velja réttarheimildir og þá um leið röksemdir fyrir niðurstöðu sinni". í þriðja lagi leiði af þessu að dómari verði að túlka réttarheimildirnar og beita þeim með gagnrýni. Engin almennt viðurkennd viðmið séu til um það hvernig eigi að beita réttarheimildum. Ekki hafi menn þó algerlega frjálsar hendur því að sumar réttarheimildir gangi fram- 51 Um þær er t.d. fjallað í grein Skúla Magnússonar: „Um hina einu lögfræðilega réttu niður- stöðu" í Úlfljóti, 1. tbl. 1999, bls. 87-108 og í ritum sem þar er vísað til. 52 Þetta kemur t.d. fram í grein Garðars Gíslasonar: „Nokkur viðfangsefni réttarheimspeki" í Tímariti lögfræðinga, 1. hefti 1972. Á bls. 5-6 er vitnað til flokkunar H.L.A. Harts á viðfangsefn- um réttarheimspeki í grein hans „Problems of Legal Philosophy" í ritinu Encyclopedia of Philo- sophy. Til eins þessara flokka teljist spurningar um rökleiðslu í málflutningi og dómum. 53 Sjá t.d. greinar Magnus Aarbakke: „Harmonisering av rettskilder" í TfR 1966, bls. 499-518 og Jon Bing: „Fra problem til resultat. Modell av den juridiske beslutningsprosess" í Jussens venner, 1. hefti 1975, bls. 1-32. 54 Sjá t.d. Lögskýringar eftir Davíð Þór Björgvinsson; Retskilderne eftir Ruth Nielsen; Rettskildelære eftir Torstein Eckhoff og Jan E. Helgesen, Juridisk Grundbog I; Retskilderne eftir W.E. von Eyben og Almenn lögfræði eftir Ármann Snævarr. Sjá einnig önnur rit sem vitnað er til í þessum bókum. 195
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Tímarit lögfræðinga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.