Vaki - 01.09.1953, Page 21

hlutstæð, eða getur það verið, að út-
sunnanklakkur, slitinn út úr umhverfi
sínu, rúmi geims og útsynningi, og færð-
ur upp á léreft sem sjónhverfing, geti
verið eitthvað hlutstæðari hlutur en t. d.
25 gr. zinkhvíta?
1 því sambandi væri gaman að heyra
um hugmyndir þínar um almenrit gildi
listar og tilgang hennar fyrr og síðar.
Gildi og tilgangur fyrr og síðar! Þakka
kærlega óverðskuldað traust á menntun
minni og vizku. En eins og þú veizt er
ég ekki atvinnulistfræðingur og þaðan
af síður heimspekingur.
Fídusmálari nokkur, sem ég þekkti
einu sinni, hélt því fram, að listir göfg-
uðu menn, og ég get „fyrir mig og sjálf-
an mig“ sagt, að þessi stutta og laggóða
tilgáta er eins og töluð út úr mínu hjarta.
Yfirleitt hugsa ég sjaldan um hinztu
rök fyrirbæranna — já, sem betur fer,
því að mig vantar nokkra getu í það.
samt hefur mér einhvern tíma dottið í
hug, að ef mannkynið mætti ekki mæla,
þá gæti nú farið svo, að margt væri
orðið öðru vísi. Við þá, er kynnu að vilja
afnema alla myndlist af því, að hana
vanti bæði gildi og tilgang, vil ég segja
þetta: Það er hægt að gera ýmislegt í
litum, línum og formum, sem ekki verð-
ur sagt í töluðu orði eða skrifuðu, eða
með öðrum þeim tjáningarmeðulum, er
við þekkjum. Álít ég þetta ærinn tilgang
til þess að myndlist mætti lifa enn um
sinn og segi svo ekki meira um þessa
leiðindaspurningu.
Þá freistast maður tíl að spyrja þig
um hið mjög svo umdeilda vandamál í
dag: samband listar við almenning. Sum-
ir álíta, að bilið þar á milli sé orðið of
breitt. Hvað segir þú um það? Og um
þá tiUögu, er margir kommúnistar halda
fram: socialrealismus ?
1 um það bil mannsaklur hefur það,
að minnsta kosti í orði kveðnu, verið
hugsjón menningar vorrar, að fólki
vegnaði vel sem kallað er, ekki hvað sízt
í veraldlegum efnum, hefði mat, drykk
og gnægð góðra hluta í kringum sig,
þar á meðal málverka. Framkvæmdin
hefur orðið sú, að bezta húsnæðið, bíl-
arnir og kæliskáparnir hafa lent hjá
fáum einum. Vegna hvers? — Er það
af því, að þá mörgu vanti hæfileika til
þess að nota og njóta þessara hluta?
Ég held ekki. Eins er á hinu andlega
sviði. Geð almennings er opið fyrir list-
um, og sé virkilega um að ræða eitt-
hvert bil eða djúp staðfest á milli listar
og almennings, þá er það vegna efna og
ástæðna. Það verður aldrei neinn social-
realismi til fyrr en almenningur hefur
efni á því að gera andlega úttekt —
tíma til þess að skoða málverk.
Álitið er, að París eigi einhverja stík
á því, hversu listin virðist einskorðuð
við vissa útvalda hópa og þá elcki síður
við heimsborgina sjálfa, sem enn ræður
mestu um viðhorfin í myndlistum i dag,
eða finnst þér ekhi svo ?
Jú, eftir pípu Parísar er dansað, það
er alveg rétt. Þessi stóra og fallega
heimsborg gefur tóninn og ræður mestu
í myndlist á okkar dögum, en hvort það
er einhver útvalinn hópur, t. d. einungis
amerískir milljónungar, sem Parísar-
listin sé einskorðuð við, það eru ekki
mín orð. Ég ætla frekar, að listelskir
menn hvaðanæva bæði sæki þangað og
eigi þangað erindi. Hygg við séum
samála um það.
Bg hef eitthvað Heyrt um gagnrýni
af þinni hálfu á hinum alþjóðlega skóla
Parísar og hinu algilda máli, er ho.nn
berst. fyrir. Hver er hún í stuttu máli, og
um leið: hver er skoðun þín á tíðru vanda-
máli enn, eins konar andstæðu hins:
þjóðlegri list, sem á formælendur eigi
TlMARITIÐ VAKI
19