Vaki - 01.09.1953, Page 50

á jörðu. Og það er einnig land óborinna,
þeirra er eiga fyrir sér að fæðast eða
fæðast aftur, eins og Lugh í Cuchullain
(11).
Norrænar hugmyndir um sambúð
heimanna tveggja og um hlutverk ann-
ars heims eru mjög frábrugðnar þess-
um. 1 norrænum hugmyndum voru
til fleiri en einn annar heimur og geymir
hver þeirra ýmsa þætti þess veruleika
sem keltnesk hugsun byggði einn heim
saman. Annar heimur norrænna hug-
mynda átti sér ákveðna landfræðilega
legu. Er menn höfðu orðið ásáttir um,
að einhver staður væri ekki þessa heims,
gat hann aldrei orðið það. Ein hug-
myndin er um Hel: Menn lýstu Heim-
dalli leið þangað af svo mikilli ná-
kvæmni sem lægi þangað varðaður veg-
ur. Hel lá norður og niður (12). Eins og
séð verður af dæmum þeim sem við mun-
um vitna til, var haugurinn einnig
ímynd annars heims, ódáinsheimur.
Ennfremur Jötunheimur og lítgarður,
er höfðu tilteknar landfræðilegar tak-
markanir. Jötunheimur lá á austurvegi,
en það er álíka nákvæm lýsing sem „á
Noregi“. 1 ýmsum síðari heimildum, svo
sem hjá Saxo Grammaticus, þar sem
fornum goðsögum er allmikið vikið til
mennskra skýringa, er Htgarði valinn
staður nálægt Hvítahafinu, á Bjarma-
landi. En meir um það síðar.
Einkenni á hugmyndum Ivelta um
annan heim eru í stuttu máli hugarflug
og ímyndunarafl, einkenni norrænna
hugmynda realisminn. Það leikur dul
um gral-hetjurnar keltnesku og atburða-
rásin skilur stöðugt eftir þá tilfinningu
að eitthvað sé enn óskýrt. Jafnvel þegar
þær eru mennskar — og þær eru næstum
því alltaf mennskar — fylgja þær ekki
í athöfnum sínum neinum viðurkennd-
um, mennskum athafnahætti, eða venju-
legu ástæðulögmáli. Norrænar gral-
hetjur aftur á móti eru á allan hátt
normalar, og einkar mannlegar, — jafn-
vel þegar þær eru guðir. 1 hvaða trúar-
brögðum öðrum en norrænum væri hægt
að finna eins lítt goðum líkan guð og
Þór, og svo mjög á mannlegan kvarða
lesinn? Ekki meðal Hindúa, þar sem
guðirnir lifa utan rúms og tíma í heimi
hugsunar og fjarvistar; né meðal
Grikkja eða Rómverja, þar sem trúar-
brögðin leita ýmist myrkra afla jarðar
eða abstraktsjóna hugsunar; né meðal
Kelta, þar sem guðirnir eru hvergi, ekki
heldur á fýsísku sviði, háðir orsakalög-
máli sem ræður mannlegri tilveru. Svo
er um allar gral-hetjur norrænar: og þó
goðin taki stundum að sér þetta hlut-
verk eru það undarlega mannleg goð.
Oftast nær gegnir maður þessu hlut-
verki, ekki dularfull hetja að hætti
Percevals, heldur söguhetja er gæti hæg-
lega átt hlutverk í hvaða sögu sem er.
Að lögðum þessum grundvelli til rök-
leiðslu, getum við snúið okkur að heim-
ildunum sjálfum. Og verður þá fyrst
fyrir okkur Hymiskviða.
Uppistaða þessa kvæðis er í megin-
atriðum hin sama og gral-sögunnar. Það
sýnir hetjuna í leit að katli í heimsókn
hjá konungi annars heims, en það er
sama stefið og við sáum í frönsku gral-
kvæðunum. Ketill þessi er ekki hlutur út
í hött og leitin hefur ákveðinn tilgang:
Hann er til þess að brugga í öl Ása.
Meðal norrænna manna var öl ekki
drykkur einn, einkum með goðum. ölið,
eins og mjöðurinn, svarar til ambrósíu
Grikkjanna, og soma Indverja, þ. e. öl
er helgur drykkur. Neyzla þess tengir
menn goðunum og heldur við guðlegu
ástandi goðanna (13). Það má benda á
ýms atriði í sambandi við þessa trú: í
TlMARITIÐ VAKI
48