Birtingur - 01.01.1964, Blaðsíða 106

Birtingur - 01.01.1964, Blaðsíða 106
ÞORVARÐUR HELGASON: LEIKHÚS NÚTÍMANS I. Nútíma leikritun Fjölþættni nútímaleikritunar er svo mikil að mjög erfitt er að gera henni skil með tilliti til innihaids verkanna, heimsmyndirnar eru of margar, lífsskoðanirnar of sundurleitar. Líkindin með því, hvernig menn skrifa, eru meiri. Enda þótt menn hafi mjög ólíkar skoð- anir á tilverunni, eru aðferðir þeirra til túlk- unar mjög líkar. Aðferðirnar eru ekki alltaf frumlegar eða nýjar. Þær eru oftar endur- nýjun, endurreisn. Endurnýjun, sem um leið er frelsun úr viðjum ekki mjög gamalla skoð- ana, er orðnar voru að vana, menn voru bún- ir að gleyma því að annað væri mögulegt. En hið næma skáld skynjar doða og deyfð van- ans og rfs öndvert. Gegn hverju? Gegn veru- leikastælingunni. Og þar með erum við kom- in að kjarna málsins. Hlutsjengir fulltrúar nútímaleikritunar eru svo ólfkir menn sem Brecht, Anouilh, Claudel, Becket, Ionesco, Osborne, Fry og Díirrenmatt. Við nöfn sumra þessara höfunda hafa verið tengd stílheiti, en engin þeirra stíla hefur orðið stíll tfmans. En eitt er þeim öllum sam- eiginlegt: andstaðan gegn veruleikastælingu náinnar fortíðar. Þrátt fyrir dálítinn skoðana- mun má segja að sama afstaða til leikhússins einkenni þá: Leikhúsið er aðeins leikhús og hlutverk þess ekki annað. Það á ekki að vera annað. Það á ekki að vera tálmynd af veru- leikanum, heldur leikhús, sem breytt getur veruleikanum að vild sinni. Leiksviðið er ekki í réttu orsakasamhengi við þá tilveru er leik- húsgestir eiga sér utan leikhússins. Tilvera þess er önnur. Sviðið er ekki lengur hluti af hinni hversdagslegu tilveru. Sviðsopið er ekki lengur hinn fjórði veggur, sem aðeins áhorf- endur sjá í gegnum, sviðið er opið á alla vegu. Það er aftur orðið að leik-sviði. Grikk- irnir gömlu, Shakespeare og Calderón ætluðu því aldrei að vera annað, og í rauninni hef- ur það aldrei verið annað, allt annað var mis- skilningur. Misskilningurinn lá í því, að menn ætluðu sér að framkvæma nokkuð. sem í eðli sínu var óframkvæmanlegt og tengdu auk þess við það aðrar mjög hæpnar hugmyndir, en að því verður komið hér á eftir. Veruleikastælingin (Illusionismus) er heiti, sem við nútímamenn notum yfir leikhúslist ákveðins tímabils, frá því um 1750 og fram á 20. öld. Höfundar tímabilsins notuðu ekki þetta heiti, en það skiptir ekki máli, sem samheiti yfir skoðanir þeirra og verk á heitið rétt á sér. Þeir álitu aðaltilgang leikhússins vera að skapa á sviðinu sem sannasta eftir- mynd af veruleikanum. Þar á ofan héldu þeir, að þeir gætu haft áhrif á raunveruleikann fyr- ir tilstilli hins tilbúna veruleika sviðsins, þ. e. a. s. haft bein áhrif á rás viðburðanna. Það 102 BIRTINGUR
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158

x

Birtingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Birtingur
https://timarit.is/publication/823

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.