Læknablaðið

Årgang

Læknablaðið - 15.10.1998, Side 32

Læknablaðið - 15.10.1998, Side 32
744 LÆKNABLAÐIÐ 1998; 84 Tal- og málþroskaröskun hjá börnum er ein algengasta röskun í taugaþroska þar sem æðri heilastarfsemi kemur við sögu og er þrisvar til fjórum sinnum algengari hjá drengjum en stúlkum (3,4). Margar ástæður er hægt að til- greina sem réttlæta að vel sé fylgst með mál- þroska á leikskólaárunum og skulu hér nefndar þær helstu. Skertur málþroski á leikskólaaldri getur verið áhættuþáttur með tilliti til lestrar- og stafsetningarerfiðleika síðar, einkum ef vandamálið varðar ekki aðeins tal, heldur nær einnig til máls (4). Rannsóknir á meðferð barna á leikskólaaldri vegna úrvinnslutruflana á mál- hljóðum benda til þess að hægt sé að minnka líkur á lestrarerfiðleikum í grunnskóla (5,6). Aukin tíðni hegðunarröskunar og tilfinninga- truflana tengist skertum ntálþroska (7,8) en slík vandamál má að einhverju leyti fyrirbyggja með góðri þjónustu. Þá leiða áhyggjur foreldra af málþroska hjá börnum sínum oft til þess að önnur þroskavandamál eru skilgreind (9). I einni rannsókn nefndu 98% foreldra barna sem höfðu greinst með einhverfu, að fyrstu áhyggj- ur hafi verið af málþroska (10). Mikilvægt er því að uppgötva snemma frávik í málþroska. Áhyggjur foreldra eru mikilvægur þáttur í því að greining og meðferð hefjist snemma. Viðbúið er að áhyggjur foreldra séu tjáðar með mismun- andi hætti í ólíkum samfélögum, bæði út frá þekkingu fólks á þroska og þroskafrávikum en einnig út frá hefðum í tungumálinu sjálfu. Hér er lagður grunnur að íslenskri umfjöllun um áhyggj- ur foreldra af málþroska með því að skoða svör þeirra við spumingu um málörðugleika hjá böm- um á aldrinum tveggja til sjö ára með spuminga- lista yfir atferli bama og unglinga (Child Behav- ior Checklist, CBCL). Einnig er sjónum beint að því hvemig áhyggjur foreldra af málþroska bama birtast þegar þær eru færðar í orð. I því sambandi er sérstaklega skoðað hvort greinar- munur er gerður á máli og tali. Þá er athugað hvaða ályktanir megi draga af niðurstöðum spurningalistans um málörðugleika. Efniviður og aðferðir Kannaðar voru áhyggjur foreldra af mál- þroska barna eins og þær birtast sem svar við spurningu um málörðugleika á spurningalista yfir atferli barna og unglinga. Um leið voru skoðaðar stuttar lýsingar foreldra á birtingar- formi málörðugleika í því skyni að átta sig bet- ur á því hvað þeir telja áhyggjuefni þegar mál- þroski barna þeirra á í hlut. Skoðuð voru svör foreldra 444 íslenskra barna á aldrinum tveggja til sjö ára þegar þeir voru spurðir um málörðugleika. Byggt var á faraldsfræðilegri rannsókn á geðheilsu ís- lenskra barna og unglinga á aldrinum 2-18 ára, þar sem spurningalistinn yfir atferli var notað- ur. Um framkvæmd þeirrar rannsóknar, svar- hlutfall, brottfall og helstu niðurstöður má lesa annars staðar (11-13). Um var að ræða börn af öllu landinu, en Reiknistofnun Háskóla Islands annaðist val á úrtaki að undangenginni umfjöll- un Tölvunefndar. Spurninglistinn yfir atferli er þaulrannsakað- ur staðlaður matslisti sent kannar þroska, hegð- un og tilfinningar hjá börnum og unglingum (14,15). Á listanum eiga foreldrar að merkja við ákveðinn fjölda fullyrðinga. Málþroski er athugaður á spurningalistanum með fullyrðing- unni A við málörðugleika að stríða, lýsið nán- ar. Þrír svarmöguleikar eru fyrir hendi: 0 = ekki rétt, 1 = að einhverju leyti rétt eða stundum rétt, 2 — á mjög vel við eða er oft rétt. Þá er rúm til þess að bæta við skriflegum at- hugasemdum eða skýringum foreldra á birting- arfornti málörðugleika barnanna. Gengið var út frá því að tíðni svara við ofan- greindu atriði á spumingalistanum segi til um fjölda þeirra foreldra sem hafa áhyggjur af mál- þroska hjá bömum á aldrinum tveggja til sjö ára. Athugasemdirnar sem foreldrar bættu við, þegar þeir merktu ýmist við valmöguleika 1 eða 2 gefa síðan til kynna í hverju áhyggjur foreldra felast helst. Gert var ráð fyrir því að merkingar 1 og 2 kæmu oftar fyrir hjá drengjum en stúlkum, þar sem málþroskafrávik eru algengari meðal drengja en stúlkna. Þá var álitið áhugavert að skoða hvernig áhyggjur foreldra tengjast aldri. Niðurstöður faraldsfræðilegra rannsókna benda til, að börnum á leikskólaaldri með máþroska- vandamál fækki upp að sex ára aldri (16). Ut frá því mætti álykta að foreldrum, sem hafa áhyggjur af málþroska, fækki með hækkandi aldri bamanna. Ef á hinn bóginn viðhorfið þetta kemur er algengt, eins og klínísk reynsla bendir til, gæti það þýtt að áhyggjur af málþroska vöknuðu seint. Búist var við að foreldrar mundu frekar vísa til tals en máls í athugasemdum sínum. Árið 1987 var bent á þann vanda, að þeir sem feng- ust þá við faraldsfræði málþroskavandamála á engilsaxnesku menningarsvæði væru fyrst og
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120

x

Læknablaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.