Peningamál - 01.11.2000, Qupperneq 19

Peningamál - 01.11.2000, Qupperneq 19
drátt í útflutningi. Hitt ber þó einnig að hafa í huga að mikill vöxtur í innflutningi þjónustu kann að ein- hverju leyti að vera fylgifiskur mikils útflutnings og nettóframlag þessara greina til viðskiptajafnaðar e.t.v. ekki eins mikið og virðast kann við fyrstu sýn. Ennfremur ber að hafa í huga að vöxtur nýrra greina hefur verið fremur skrikkjóttur á undanförnum árum. Vaxtarsprotarnir í útflutningi vega því sennilega ekki nægilega þungt til að breyta myndinni verulega og vega á móti fremur neikvæðum horfum í útflutningi sjávarafurða á næstunni. Nokkuð hefur verið rætt um svokallaðan nýbú- skap (e. New Economy) og hvort hans gæti í íslensk- um þjóðarbúskap og víðar. Hafa sumir bundið vonir við að hraðari vöxtur framleiðni gæti dregið úr verð- lagsþrýstingi og spennu á vinnumarkaði og stuðlað að auknum útflutningi og minni viðskiptahalla er fram líða stundir. Þetta efni hefur ekki verið rann- sakað til hlítar hér á landi, en því munu verða gerð betri skil í Peningamálum síðar. Frumathuganir hafa hins vegar ekki leitt í ljós aukna framleiðni enn sem komið er a.m.k. (sjá rammagrein), þótt nefna megi ýmis dæmi um vöxt þekkingariðnaðar á Íslandi. Því er varhugavert að reiða sig á slíkar hugmyndir þegar stefnan er mótuð gagnvart þeim vanda sem nú er við að etja í þjóðarbúskapnum. Hversu stórt vandamál er viðskiptahallinn? Eins og oft áður hefur komið fram í Peningamálum er viðskiptahallinn, að mati Seðlabankans, ein helsta ógnin við stöðugleika í þjóðarbúskapnum á komandi árum. Mikilvægt er að greina eðli og umfang hallans rétt. Nokkurt álitamál er uppi um hvernig viðskipta- hallinn er mældur. Í þjóðhagsáætlun fyrir 2001 er í fyrsta skipti beitt nýrri aðferð við að leggja mat á þáttatekjur frá útlöndum. Seðlabankinn breytti upp- gjörsaðferð sinni fyrr á þessu ári til þess að fella hana sem best að alþjóðlegum stöðlum. Bankinn hefur ákveðið að halda sig við stranga túlkun staðla, því aðferð Þjóðhagsstofnunar skekkir samanburð við önnur lönd.9 Samkvæmt uppgjörsaðferð Seðlabank- ans yrði viðskiptahallinn 1% af landsframleiðslu meiri á þessu ári en samkvæmt aðferð Þjóðhags- stofnunar. Viðskiptahallinn undanfarin ár er að ýmsu leyti annars eðlis en á fyrri hallatímabilum. Í fyrsta lagi hefur svo mikill viðskiptahalli aldrei áður varað jafn- lengi. Á síðustu 40 árum hefur halli á viðskiptum við útlönd aðeins fjórum sinnum áður farið yfir 5% af landsframleiðslu og aðeins einu sinni náð 8% í tvö ár samfleytt. Hallinn undanfarin ár sker sig einnig úr að því leyti að ólíkt fyrri hallaskeiðum verður hann við tiltölulega hagstæð ytri skilyrði. Þegar viðskipta- hallinn varð rúm 8% af landsframleiðslu árin 1967 og 1968 var það í kjölfar hruns síldarstofnsins. Árið 1971 átti mikil fjármunamyndun reyndar þátt í því að viðskiptahallinn varð tæp 7% í eitt ár, en einnig varð nokkur samdráttur í útflutningi. Á hallaskeiðinu árin 1974-75, þegar viðskiptahallinn var meiri en 10% af landsframleiðslu tvö ár í röð, versnuðu viðskiptakjör um 18% á sama tíma og útgjöld hins opinbera jukust. Loks leiddi aflabrestur á árunum 1981 og 1982 til þess að viðskiptahallinn fór í 7% af VLF árið 1982. Halli undanfarinna ára sker sig úr að því leyti að hvorki er hægt að kenna um aflabresti né versandi viðskiptakjörum. Að vísu má segja að hallinn árið 1971 hafi átt sér stað við tiltölulega hagstæð skilyrði þar sem viðskiptakjarabati vó á móti samdrætti í útflutningi. Fjármunamyndun þá jókst hins vegar um 42% á árinu og má ætla að það hafi verið megin- ástæða hallans. Að því leyti svipaði aðstæðum þá til aðstæðna árið 1997, þegar fjármunamyndun tengd stóriðju og virkjunarframkvæmdum átti stóran hlut að máli. Síðustu þrjú árin hefur vöxtur einkaneyslu hins vegar átt ríkari hlut að máli, einkum árin 1998 og 1999. Annað einkenni núverandi hallaskeiðs er að mikill halli myndaðist þrátt fyrir að raungengi krón- unnar hafi verið útflutningsgreinum mjög hagstætt í byrjun tímabilsins. Vísitala raungengis (1980=100) miðað við hlutfallslegan launakostnað stóð t.d. í 139 árið 1974, þegar hallinn fór í 10½% af landsfram- leiðslu, en við upphaf núverandi hallaskeiðs stóð vísitalan í 88.10 Síðan þá hefur raungengið reyndar hækkað töluvert, en er þó enn nálægt meðalstöðu sl. 20 ára. Þessi staða felur í senn í sér veikleika og styrkleika. Styrkleiki hennar felst í því að engin knýj- andi nauðsyn er að lækka gengi krónunnar til þess að skapa útflutningsatvinnuvegunum lífvænleg skilyrði. Ör vöxtur ýmissa sprotagreina í útflutningi er skýr 18 PENINGAMÁL 2000/4 9. Sjá ramma á bls. 9 í Peningamálum 2000/2. 10. Þetta er meiri breyting en svo að hægt sé að skýra hana með breyttu jafnvægisraungengi.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103

x

Peningamál

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Peningamál
https://timarit.is/publication/1144

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.