Skírnir - 01.09.1993, Qupperneq 159

SKÍRNIR
JOBSBÓK OG PRÓMEÞEIFUR
461
minna í fang en fjalla um sjálf upptök siðmenningar. í goðsögn-
um er Prómeþeifur hinn skarpskyggni og framsýni Títan og hálf-
guð (nafnið Prómeþeifur merkir „fyrirhyggjusamur") sem í önd-
verðu hjálpar Seifi til að ná og halda völdum, en gerist síðan vel-
unnari mannkyns og rænir ekki einungis eldinum handa því,
heldur færir því einnig hugsunina.
I verki sínu gerir Eskýlos Prómeþeif verðugan andstæðing
Seifs. I leiknum er Seifur nýbúinn að steypa Krónosi föður sínum
af stóli og sigra Títana; hann er harðstjóri og styðst við blint of-
beldi. Með fulltingi Máttar og Þreka fjötrar hann Prómeþeif við
klett í hegningarskyni við göfuga óhlýðni hans. En Seifi hefur
verið formælt af Krónosi föður sínum og á fyrir sér að eignast
voldugri son sem líka mun steypa honum af stóli. Meðþví Pró-
meþeifur einn veit með hvaða konu Seifur muni eignast þennan
son, er hann ekki hjálparlaust fórnarlamb harðstjórans. Hann
verður einungis að þreyja þorrann og góuna og þola raunir sínar,
en engar hótanir eða pyndingar munu fá hann til að láta uppi vit-
neskju sína. Loks vefur Eskýlos sögnina um Ió inní leikinn. Hún
er líka fórnarlamb goðanna - losta Seifs og ofsókna Heru konu
hans. En það er einmitt afspringur þess losta, Herakles sonur
Seifs og Ióar, sem leysa mun fjötrana af Prómeþeifi.
Við vitum ekki nákvæmlega hvernig Eskýlos vann úr goð-
sögulegum efniviði sínum í glötuðum pörtum þríleiksins, en hon-
um lauk með sáttum Seifs og hinna sigruðu Títana. Ekki er
ósennilegt að Seifur læri auðmýkt, og örugglega tamdi hann sér
mildilegri stjórn úrþví spá Krónosar um endalok hans er ekki lát-
in rætast.
Eini varðveitti þríleikur Eskýlosar, Oresteia, varpar ljósi á
Prómeþeiu, þó með óbeinum hætti sé. í Óresteiu þróast Seifur
líka frá ruddaskap til visku: fyrsta villimannlega hugmynd hans
um réttlæti leiðir til upplausnar og í stað hennar kemur viturlegri
skipan réttvísinnar. I Agamemnoni er getið um sigur Seifs yfir
Krónosi föður sínum og til sögunnar kemur ný regla eða kenni-
setning: af þjáningu leiðir lífsspeki. Munurinn á Seifi og Títönum
í Prómeþeiu er sá að Seifur getur beitt viti sínu. Samt eru höfuð-
andstæðurnar í þríleiknum vald (Seifur) og virkir vitsmunir (Pró-