Skírnir - 01.09.1993, Side 200

502
ÞORSTEINN SIGLAUGSSON
SKlRNIR
aðeins aðferð sagnfræðinnar ætti hún tæpast að geta lent á skjön
við markmiðið. En sannleikurinn er ekki alltaf sagna þægilegast-
ur, svo snúið sé út úr gömlu orðtaki, síður en svo. Og þar sem
markmiðið hlýtur að vera aðferðinni mikilvægara er eðlilegast að
álykta sem svo að sé markmiði Gunnars fylgt hljóti sannleikurinn
æði oft að víkja fyrir vafasömum niðurstöðum, séu þær taldar
heppilegri til að „gera líf okkar nokkru betra“.
Ef við setjum fræðunum það markmið að gera lífið bærilegt
hlýtur sannleikurinn að víkja alls staðar þar sem hann er ekki í
samræmi við markmiðið. Þá er það ekki lengur grundvallar-
markmið fræðimannsins að segja satt, heldur verður hann að ein-
beita sér að því að sannfæra lesandann um það sem honum finnst
heppilegast að hann trúi. Slík fræðimennska er meira í ætt við
áróður en raunveruleg vísindi. Eg benti raunar á þetta í grein
minni, en minnist á það aftur til að leiðrétta slæma rökvillu í svar-
grein Gunnars. Hann skilur svo orð mín um muninn á fræðum
og áróðri, að þar sem sannfæring sé ekki markmið fræða sé
heiðarlegur fræðimaður ófær um að sannfæra nokkurn mann
(202). Þetta er auðvitað mesta firra. Markmið er eitt og afleiðing
annað.
3
Hvað félagslegt hlutverk fræðanna varðar sýnist mér nokkurs
ósamræmis gæta í skoðunum Gunnars Karlssonar. Hann segir
annars vegar að sagnfræðin eigi að ganga inn í þjóðfélagið, gera
lífið bærilegt, gera líf okkar betra. Þetta telur hann æðsta
markmið fræðanna. Rétt áður segist hann hins vegar sammála
þeim orðum mínum að félagslegt hlutverk sagnfræðinnar sé að
gera dóma okkar um eigið þjóðfélag og önnur síður háða eigin
stöðu, auðvelda okkur að ganga út úr samfélaginu, skapa okkur
sjónarhól utan og ofan við það. Um leið lýsir hann sig sammála
rökunum fyrir þessari skoðun, sem eru að slíkt félagslegt hlut-
verk sé í samræmi við það sem ég tel æðsta markmið fræðanna,
sannleiksleitina (196). Hann fellur hér í nákvæmlega sömu gryfju
og Már Jónsson (sjá framar).