Orð og tunga - 01.06.2016, Qupperneq 62

Orð og tunga - 01.06.2016, Qupperneq 62
52 Orð og tunga er að líta á. Þegar kemur að sterku sögninni klípa bætir Noreen því við að veika sögnin klýpa sé eldri. Ásgeir Blöndal Magnússon (1989:477) segir elstu heimild um klípa vera frá 16. öld; hann segir (bls. 481) að tengsl sagnanna séu óljós. Elsta dæmið í ROH er veikrar beygingar en elstu dæmin þar um sterka nútíð og þátíð eru frá 17. öld; þau eru úr málfræði Runólfs Jónssonar (1651:144). Það sama má lesa í málfræði Jóns Magnússonar (1997:173) sem er frá 18. öld. Því er við að bæta að í norskri mállýsku getur sögnin klypa verið sterk annars fl okks sögn; þett a má lesa hjá Venås (1974:69) og Enger (1998:119). Ásgeir Blöndal Magnússon (1989:349) segir sterku sögnina hníta ‘rekast á, steyta við, hæfa’ vera úrelta. Í ÍO (bls. 617) er sögnin tengd skáldamáli og sögð gamaldags; hún er bæði sterk og veik, einnig í ROH og þar eru elstu dæmin frá 19. öld. Sögnin er sterk í safni ONP en dæmin eru fá. Því er við að bæta að Venås (1967:34) segir að í norsku geti sögnin nita verið sterk og að í færeysku sé níta sterk sögn. Í ONP er sögnin dvína alfarið veikbeygð. Í málfræði Runólfs Jóns- sonar (1651:140, 144) er hún veik ō-sögn nema í fyrstu persónu nútíð eintölu. Í ROH er a.m.k. eitt öruggt dæmi þess (frá miðri eða seinni hluta 19. aldar) að sögnin sé sterkbeygð.17 Meðal þeirra sagna, sem Noreen (1923:326) nefnir, er ríta. Forn- nor rænu sögnina rita nefnir hann hins vegar hvergi en hún hefur senni lega ver ið til við hlið þeirrar sterku. Hin síðarnefnda, þ.e. rita, er nafnleidd. Sterka þátíðin af ríta er öðru hvoru notuð í hátíðlegu (rit)- máli, annars er rita einhöfð. Saga sagnarinnar skrifa er svolítið önnur. Noreen (1923) get ur hennar hvergi og í fornmáli eru engin dæmi um sterka beyg ingu sagnarinnar. Ásgeir Blöndal Magnússon (1989:862) segir hana vera tökusögn, líklega komna úr miðlágþýsku.18 Þá er komið að tveimur sögnum sem eru að uppruna sterkar sagnir 17 Í BÍN er sögnin sögð veik nema í nútíð, þá einnig sterk. Hægt er að fi nna dæmi af ýmsum toga. Hér er eitt (skáletrun MJ): iii. Námsárangur dvínar; … Áhugi og metnaður dvín; sjá www.ismennt.is/not/ eyjst. Beygingarsaga dvína er fróðleg. Áður var minnst á málfræði Runólfs Jóns- sonar. Í kveðskap Hallgríms Péturssonar er 3. persóna eintölu ýmist dvín eða dvínar. Þett a má sjá í ROH. Hjá Jóni Magnússyni (1997:173) er nútíð 1. persónu dvín en af einhverjum ástæðum sleppir hann þátíðinni enda þótt sögnin sé á lista með sterk um sögnum. Jón Þorkelsson (1890–1894:161) segir að sögnin sé oft sterkbeygð í nútíð í skáldamáli; sjá líka ÍO (bls. 243). Þess má geta að dvína er að fi nna hjá Seebold (1970:171) enda er hún sterkbeygð í fornensku. 18 Sögnin er sterkbeygð í dönsku, sjá Nudansk Ordbog (1982:848). Það eru örugglega lágþýsk áhrif. Í fornsænsku hefur sögnin (m.a.) verið sterkbeygð (sbr. Hellquist 1948:949). Seebold (1970:419) vísar einmitt til þessa í annars afar loðinni umfj öllun sinni um sögnina. tunga_18.indb 52 11.3.2016 14:41:12
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177

x

Orð og tunga

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.