Milli mála - 2023, Page 13
MILLI MÁLA
Milli mála 15/2/2023 13
seinni hlutanum er gerð grein fyrir svæðisbundnum orðasamböndum
í tungumálunum þremur. Augu beinast að þáttum sem liggja til
grundvallar föstum orðasamböndum í þessum tungumálum og sem
koma alla jafna ekki fyrir í öðrum málum.
Efnisskipan greinarinnar er þannig að í öðrum kafla er vikið að
skilgreiningum og hugmyndum um menningu. Þá er sagt frá
flokkun menningarbundinna orðasambanda. Fyrst er gerð grein fyrir
algildum orðasamböndum (e. universal) og dæmi gefin um uppruna
og sögu valinna orðasambanda. Þá verður litið á orðasambönd sem
koma einungis fyrir í þeim tungumálum sem eru í brennidepli, ís-
lensku, spænsku og þýsku, og kalla mætti svæðisbundin orðasam-
bönd (e. particular). Í síðasta kafla er samantekt í lokaorðum.
2. Tungumál og menning
Tungumálið varðveitir sögu okkar og menningu og endurspeglar
jafnframt menningarsögulegan veruleika og umhverfi málnotenda
hverju sinni. Þess sér til að mynda glöggt merki í þeim orðasam-
böndum sem spretta af ýmsum sviðum þjóðlífs og menningar.
Menning er víðfeðmt hugtak sem má skilgreina og skilja á ýmsa
vegu. Í Íslenskri orðabók (2002) er fyrsta skilgreining orðsins „þroski
mannlegra eiginleika mannsins, þjálfun mannsins, þjálfun hugans,
verkleg kunnátta, andlegt líf, sameiginlegur arfur (venjulega skap-
aður af mörgum kynslóðum)“ og önnur er „rótgróinn háttur, siður“
(ÍO). Hér beinast sjónir fyrir það fyrsta að því sem lýtur að (1) verk-
legri kunnáttu, (2) andlegu lífi og (3) sameiginlegum arfi; og í annan
stað því sem er rótgróinn háttur eða siður. Íslensk nútímamálsorðabók
skilgreinir menningu sem „þroska- eða þróunarstig mannlegs sam-
félags, andlegt líf þess og efnisleg gæði“ (ÍNO), þ.e. það sem ein-
kennir mannlegt samfélag. Ef flett er upp í Íslenskri alfræðiorðabók má
lesa að menning sé „heild þekkingar, siðferðis, trúar og tákna sem er
undirstaða mannlegs samfélags“ (ÍA) og Ásgeir Blöndal Magnússon
gerir í stuttu máli grein fyrir uppruna orðsins menning í orðsifjabók
sinni þar sem fram kemur að menning sé „þroski hugar og handa; arf-
tekin list og kunnátta, oft í líki ýmissa hluta og verka […] no. leitt
af so. menna“ (ÍOS).
ERLA ERLENDSDÓTTIR OG ODDNÝ G. SVERRISDÓTTIR