Milli mála - 2023, Page 14
MILLI MÁLA
14 Milli mála 15/2/2023
Gauti Sigþórsson menningarfræðingur segir að menningu megi
skilgreina á tvo vegu: annarsvegar merkir hugtakið „það besta sem
hugsað og sagt hefur verið“ og hinsvegar „nær það yfir það sem til-
tekinn hópur fólks gerir“ og er hér vísað til „hefða, tungumáls, lista,
trúarbragða og annars sem einkennir tiltekinn hóp eða þjóð“. Einnig
bendir hann á að menning geti „átt við það sem hópar eða þjóðir eiga
sameiginlegt“ og kallast alþjóðamenning (2006). Arnar Árnason
mannfræðingur tekur í sama streng og nefnir hugmyndina „um
menningu sem rótgróinn sið, sameiginlegan arf“ sem gjarnan er
tengdur „hugtakinu þjóðmenning“, þ.e. að „hver þjóð eigi sérstaka
menningu“ (2003).
Wierzbicka (1992, 1996) er þeirrar skoðunar að menningu skuli
skilgreina vítt og segir hún að „almost everything in language reveals
a certain degree of cultural specifics“ (í Piirainen 2012, 48).
3. Menningarfyrirbæri sem endurspeglast
í orðasamböndum
Orðasambönd og orðtök eru hluti af menningu hvers samfélags og
endurspegla trú, hefðir og siði þess. Til að geta túlkað rétt yfirfærða
merkingu orðasambanda er nauðsynlegt að þekkja vel þann jarðveg
sem þau spretta úr, hvort sem hann er sögulegur eða menningarlegs
eðlis, (Castillo Carballo 2003) þar sem mörg myndhverfð orðasam-
bönd tengjast ýmsum menningarlegum þáttum.
3.1. Flokkun menningarbundinna orðasambanda: algild og
sértæk orðasambönd
Menning spannar vítt svið eins og hér hefur verið vikið að.
Fjölbreytileiki menningar birtist jafnt í orðum sem orðasamböndum
í tungumálum heims. Orðasambönd sem endurspegla einhvern þátt
sem lýtur að menningu mætti kalla menningarbundin orðasambönd.
Þeim má skipta í tvo hópa eftir því hvort þau eru alþjóðleg eða algild
(e. universal), þ.e. fyrirfinnast í mörgum tungumálum heims, eða
svæðisbundin (e. particular), þ.e. koma einungis fyrir hjá afmörkuðum
hópi eða þjóð (Luque Durán og Manjón Pozas 1998a). Dæmi um hið
fyrrnefnda eru orðasambönd sem eiga rætur í vestrænni menningu
MENNING, STAÐHÆTTIR OG SAGA SEM ENDURSPEGLAST Í FÖSTUM ORÐASAMBÖNDUM
Í ÍSLENSKU, SPÆNSKU OG ÞÝSKU
10.33112/millimala.15.2.2