Milli mála - 2023, Page 18
MILLI MÁLA
18 Milli mála 15/2/2023
Hér í greininni verður stuðst við þessar helstu flokkanir sem hafa
verið nefndar til sögunnar. Fyrst eru menningarbundin orðasam-
bönd flokkuð eftir því hvort þau eru algild (e. universal) eða sértæk
(e. particular). Þau sem falla í flokk algildra orðasambanda er síðan
skipað í hópa eftir því hver uppruni þeirra er. Þar eru orðasambönd
sem eiga sameiginlegan uppruna í tungumálunum þremur. Hjá sér-
tækum orðasamböndum verður litið til uppruna orðasambanda í
hverju tungumáli fyrir sig, íslensku, spænsku og þýsku, með það
fyrir augum að draga upp mynd af sérkennum hvers málsvæðis.
4. Menningarbundin orðasambönd í íslensku,
þýsku og spænsku
Í næstu köflum verður sjónum beint að tungumálunum þremur sem
eru hér í brennidepli: íslensku, þýsku og spænsku. Til að byrja með
verður litið til menningarbundinna orðasambanda sem eiga sér sama
eða svipaðan uppruna og fyrirfinnast í þessum tungumálum. Þá
verður fjallað um orðasambönd sem endurspegla menningarleg fyrir-
bæri hvers málsvæðis fyrir sig og koma alla jafna ekki fyrir utan
landamæra þeirra.
4.1. Dæmi um algild menningarbundin orðasambönd í
íslensku, þýsku og spænsku
Eins og áður var vikið að koma orðasambönd með sömu byggingu og
merkingu fyrir í mörgum tungumálum heims. Að baki geta legið
textatengsl af ýmsum toga en oft eiga þau sér sama uppruna, þ.e.
koma fyrir í grísk-latneskum textum, Biblíunni, bókmenntaverkum,
þjóðsögum, ævintýrum og goðsögum. Einnig dæmisögum, fabúlum
og dýrasögum, svo dæmi séu nefnd. Hér verður gerð grein fyrir
nokkrum völdum sviðum.
4 .1 .1 . Dæmi um orðasambönd úr Biblíunni
Biblían, sem hefur verið þýdd á ótal tungumál, er uppspretta orða-
sambanda sem lúta á einn eða annan hátt að gildum kristinnar trúar
MENNING, STAÐHÆTTIR OG SAGA SEM ENDURSPEGLAST Í FÖSTUM ORÐASAMBÖNDUM
Í ÍSLENSKU, SPÆNSKU OG ÞÝSKU
10.33112/millimala.15.2.2