Milli mála - 2023, Page 40
MILLI MÁLA
40 Milli mála 15/2/2023
þýðir þetta að „vera eins og olía og edik (í salati)“ (Pamies og Tutaeva,
1995). Tomar el olivo merkir að ‚flýja‘ eða ‚komast undan‘ en getur
einnig þýtt að ‚kveðja‘ eða ‚koma sér‘. Orðasambandið er einnig notað
í nautaati í merkingunni að ‚stökkva í skjól‘ og vísar í það þegar
nautabani eða aðstoðarmenn hans leita í skjól fyrir nautinu á bak við
þar til gerðan vegg.
Hljóðfæri sem gjarnan eru tengd við Spán eru gítar og kastaní-
ettur. Gítarinn barst til Spánar með márum fyrir mörgum öldum en
hefur hinsvegar breyst í tímans rás bæði hvað varðar stærð og
strengjafjölda. Hvað sem því líður þá er hann ómissandi þegar kemur
að því að spila og dansa spænska þjóðdansa eins og flamenkó, fan-
dangó, sevillanas o.fl. Einnig hafa Spánverjar átt afburðagóða klass-
íska gítarleikara. Allmörg orðasambönd í spænsku má tengja gít-
arnum. Hér má fyrst nefna fiesta sin guitarra, ni es fiesta ni es nada sem
merkir „hátíð án gítars er engin hátíð og ekki neitt neitt“ þ.e. ‚án
gítars er engin hátíð‘. Til að lýsa kæti einhvers er gjarnan sagt como
Mateo con la guitarra „eins og Mateo með gítarinn sinn“. Venir como
guitarra en un entierro er notað þegar bent er á að eitthvað sé óviðeig-
andi; orðasambandið þýðir bókstaflega „koma glaður og kátur eins
og gítar í jarðarför“. Þegar talað er um að einhver sé í góðu eða vondu
skapi er sagt estar bien/mal templada la guitarra það er, gítarinn er
annaðhvort vel eða illa stilltur. Ser buena guitarra merkir að ‚vera út-
smoginn eða loddari‘ en bókstafleg merking orðasambandsins er
„vera góður gítar“. Orðasambandið estar una cosa puesta a la guitarra
þýðir að „eitthvað sé vel gert“ á einhverju sviði, t.d. í listum eða tísku
(DLE; García-Page 2020).
Annað þekkt hljóðfæri á Spáni eru kastaníetturnar. Hér er á
ferðinni ásláttarhljóðfæri úr tré sem líkist tveimur skeljum bundnum
saman með bandi, og fellur í lófa þess sem slær taktinn með því að
smella þeim saman. Kastaníetturnar eru notaðar með flamenkó og
öðrum spænskum þjóðdönsum eins og sevillanas, fandango, jota
aragonesa o.fl. Óhætt er að segja að þær hafi verið hluti af spænskum
menningararfi frá alda öðli. Mörg orðasambönd tengjast þessu
ásláttarhljóðfæri og má sem dæmi nefna estar alegre como unas castañu-
elas sem merkir að ‚vera kátur og glaður eins og kastaníettur‘ og er
dregið af skellunum frá hljóðfærinu en þeir eru glaðværir og gáska-
fullir. Í sömu merkingu er orðasambandið hehco unas castañuelas.
MENNING, STAÐHÆTTIR OG SAGA SEM ENDURSPEGLAST Í FÖSTUM ORÐASAMBÖNDUM
Í ÍSLENSKU, SPÆNSKU OG ÞÝSKU
10.33112/millimala.15.2.2