Milli mála - 2023, Page 41
MILLI MÁLA
Milli mála 15/2/2023 41
Annað orðasamband er de castañuela y pandereta, bókstaflega „kastaní-
ettur og tambúrína“, merkir að ‚e-ð sé dæmigert‘ eða staðalímynd
sem tengist spænskri menningu, siðum og hefðum. De castañuela er
notað í merkingunni ‚lítt alvarlegur‘ og ‚yfirmáta yfirborðskenndur‘
(DHLE). No venir el son con la castañeta er sagt til að benda á ósam-
ræmi eða ósamkvæmni í orðum eða athöfnum og caridad con trompeta
no vale una castañeta er bókstaflega „kærleiksverk með lúðrablæstri er
ekki kastaníettu virði“, merkir að „kærleiksverk eru einskis virði ef
viðkomandi stærir sig af þeim“, þ.e. básúnar þau út.
5. Lokaorð
Í þessari grein var fjallað um föst orðasambönd sem m.a. endurspegla
menningu, staðhætti og þjóðlíf þjóða og málsvæða. Umfjöllunarefnið
voru föst orðasambönd í íslensku, spænsku og þýsku sem kallast
algild þar sem unnt er að rekja þau til sameiginlegs uppruna. Þessi
sameiginlegi uppruni getur verið af ýmsum toga eins og fram hefur
komið. Fleyg orð, bókmenntatextar, þjóðsögur og ævintýri að
ógleymdri Biblíunni gegna þar miklu hlutverki. Föst orðasambönd
eiga enn fremur oft rætur sínar að rekja til sögulegra atburða og
þýðinga. Þessi algildu orðasambönd má flokka í nokkra undirflokka
og var í greininni stuðst við flokkun helstu fræðimanna í orðasam-
bandafræði að því leyti. Þá var einnig litið til sérstakra fastra orða-
sambanda í tungumálunum þremur. Í íslensku urðu sjómannamál,
hestamennska og veðurfar. Í þessum orðasamböndum endurspeglast
vel staðhættir og atvinna á Íslandi. Nautaat, ólífuolíugerð og tónlist
eru uppspretta nokkurra fastra spænskra orðasambanda og var því
fjallað um sértæk spænsk orðasambönd af þessum sviðum. Hvað sér-
tæk þýsk orðasambönd varðar eiga föst orðasambönd uppruna á mið-
öldum, í mállýskum eða sérstökum málsniðum þýskunnar og í
matarmenningu fyrir valinu. Vert er að taka fram að oftar en ekki er
erfiðara að skýra frá uppruna sértæku orðasambandanna, þar sem
uppruninn er oft meira á reiki en hjá þeim algildu. Í sértæku föstu
orðasamböndunum koma sérkenni og sérstaða menningar hvers mál-
svæðis glögglega í ljós. Ekki var um tæmandi umfjöllun um algild
og sértæk orðasambönd í íslensku, spænsku og þýsku að ræða enda
ljóst að menning endurspeglast í nær öllum föstum orðasamböndum
ERLA ERLENDSDÓTTIR OG ODDNÝ G. SVERRISDÓTTIR