Milli mála - 2023, Page 53
MILLI MÁLA
Milli mála 15/2/2023 53
hvernig mannlegt mál getur verið og hvernig málfræðireglur tungu-
mál getur haft – og getur ekki haft. T.a.m. hefur ekkert náttúrumál
setningafræðireglur sem segja til um orðafjölda (t.d. setning verður
að innihalda a.m.k. þrjú orð) eða skilyrði um hljóðfræðilega upp-
byggingu orða í setningunni (t.d. annað orðið í setningunni verður að
innihalda lokhljóð) og ekkert náttúrumál hefur beygingarform-
deildir eins og litur (þá væri t.d. sérstök beygingarending sem táknar
að viðkomandi hlutur sé rauður eða blár) eða lykt (þá gæti t.d. sérstök
beygingarending táknað að viðkomandi hlutur lykti eins og kanill)
(Jóhannes Gísli Jónsson 2013). Þótt ASF-orðaröð sé afar sjaldgæf í
tungumálum heims, þá eigum við samt erfitt með að ímynda okkur
tungumál sem ekki hefur einhvers konar frumlag, sögn og andlag,
sama í hvaða röð þau birtast. Tungumál heimsins eru mörg og fjöl-
breytileg en þau falla samt öll innan ramma þess sem er mögulegt í
mannlegu máli og ímyndunarafl okkar nær ekki langt út fyrir þann
ramma. Á þessum grundvelli má færa rök fyrir því að öll tilbúin
tungumál séu að vissu leyti a posteriori-mál.
2.3. Tungumálarófið
Michael Adams (2011: 1–16) talar um tvenns konar róf sem gervimál
eru staðsett á: sköpunarrófið (e. the spectrum of invention) og markmiðs-
rófið (e. the spectrum of motives). Sköpunarrófið felur í sér þá eiginleika
sem gervimálið hefur eða hversu mikil sköpun er á bak við það. Á
öðrum enda rófsins eru lítil sköpunarverk sem við notum til að
skreyta mál okkar dags daglega, eins og slangur, nýyrði, stílbrögð og
alls konar taktar og stælar. Á hinum enda rófsins eru heil tungumál
eins og quenya og klingon sem eru sköpuð frá grunni, úthugsuð og
gríðarleg vinna hefur farið í að útfæra. Markmiðsrófið lýtur svo að
tungumálahöfundinum: Til hvers samdi hann tungumálið? Adams
talar um að grundvallarmarkmið allra sem semja ný tungumál sé
„neikvætt markmið“, þ.e.a.s. þeir eru óánægðir með náttúrumálin
eða finnst þau ekki nógu góð fyrir það hlutverk sem þeir ætla gervi-
málinu. Á rófinu eru þó líka ýmiss konar jákvæð markmið. Til
dæmis gæti markmiðið verið að kanna mörk þess hvers konar form-
gerðir eru mögulegar í tungumálum, sbr. loglan, eða að semja einfalt
tungumál sem auðveldar alþjóðasamskipti, sbr. esperantó, en mark-
INGUNN HREINBERG INDRIÐADÓTTIR