Milli mála - 2023, Page 55
MILLI MÁLA
Milli mála 15/2/2023 55
áður. Þetta er einn af grundvallareiginleikum mannlegs máls sem
málkunnáttufræði Chomskys leggur mikla áherslu á (Chomsky
1957). Tilbúin tungumál eru auðvitað takmarkaðri en náttúruleg
mál að þessu leyti enda eru þetta ekki mál sem hafa þróast í málsam-
félagi og þau hafa miklu rýrari orðaforða og minni fjölbreytileika í
málfræðireglum en náttúruleg mál. Engu að síður verða málin að
vera þannig hönnuð að aðrir málhafar en höfundurinn geti ráðið í
gögnin sem til eru, brotið þau niður í smærri einingar og notað þær
til að mynda ný orð og setningar (sjá Adger 2019 um sköpunarmátt
tilbúinna tungumála). Þessi krafa á hins vegar ekki við um svokölluð
bullmál.
2.4. Bullmál
Bullmál eru ólík tilbúnum tungumálum að því leyti að þau eru ekki
byggð á raunverulegum málum, eins og t.d. latínu eða tyrknesku, sbr.
umfjöllunina í kafla 2.1, og sum þeirra fylgja ekki þeim reglum sem
gilda um eðli mannlegs máls. Þau eru yfirleitt hönnuð þannig að
þeim svipar til eiginlegs tungumáls (tungumáls þeirra málhafa sem
eiga að lesa eða heyra bullmálið) hvað varðar hljóðfræðilega uppbygg-
ingu, orðflokka, setningagerð og rithátt en einingar þeirra, fyrir utan
svokölluð kerfisorð (e. function words), hafa hins vegar enga þekkta
merkingu, sem gerir málhöfum erfitt fyrir að tileinka sér orðaforða.
Bullmál eru yfirleitt ekki ætluð til samskipta, heldur eru þau ein-
göngu samin til skemmtunar. Eitt frægasta bullmál sögunnar var
samið af Lewis Carroll á seinni hluta 19. aldar fyrir ljóðið Jabberwocky
sem birtist upprunalega í skáldverkinu Through the Looking Glass
(2010). Í dæmi (1) sjáum við fyrstu tvær línurnar úr Jabberwocky:
(1) ’Twas brillig, and the slithy toves
Did gyre and gimble in the wabe.
Þetta ljóð hefur ákveðið skemmtanagildi þrátt fyrir að það skorti
augljósa merkingu, enda virðast orðin geta átt heima í enskri tungu.
Þau eru uppbyggð samkvæmt enskum orðmyndunarreglum og
hljóðfræðireglum (rithátturinn gefur það a.m.k. til kynna) og setn-
ingarnar fylgja einnig reglum um enska setningagerð. Kerfisorðin
INGUNN HREINBERG INDRIÐADÓTTIR