Morgunblaðið - 12.07.1988, Blaðsíða 23

í að skipa einn tiltekinn umsækj-
anda í starfið, áður en dómnefndin
tók til starfa og áður en álit hennar
lá fyrir? Féllst hann á „rök“ lög-
manns Hannesar Gissurarsonar fyr-
ir því að ryðja yrði mönnum úr
dómnefndinni? Felst það í boðuðum
„erindum" ráðherra til háskólans,
að hér eftir skuli skipa dómnefndir
eftir höfði ráðherans? Hvers konar
stjórnlyndi er hér á ferðinni?
En ráðherra er ekki búinn að fá
nóg út úr þessum máli. Honum
nægir ekki að lýsa yfir vanhæfni
dómnefndar, gagnrýnisverðum að-
ferðum háskólans og fullvissunni
um, að hann hafi skipað hæfasta
og menntaðasta manninn í stöðuna.
Hann þarf líka að ýta svolítið við
starfsmönnumfélagsvísindadeildar,
líklega af því honum finnst þeir
liggja svo vel við höggi. Hann segir
í téðu viðtali við DV: „Ákvörðunin
er ekki tekinn á pólitískum grund-
velli. Ég vil einfaldlega ekki að fé-
lagsvísindadeild verði lokaður
klúbbur vina og kunningja með
sömu skoðum á öllum málum".
Hvað meinar maðurinn? Flestir
mundu skilja þessi orð svo, að nú
þegar væri deildin „lokaður klúbbur
vina og kunningja". Það er líka
hægt að túlka þetta svo, að verði
einhver annar en Hannes Gissurar-
son ráðinn að deildinni, að þá verði
hún slíkur kunningjaklúbbur. en
hefir það ekki hvarflað að ráðherr-
anum, að Hannes Gissurarson gæti
orðið vinur okkar eða kunningi? Eða
er ráðherrann svo sannfærður um
að Hannes eigi slíka óvini, að ekki
geti verið um sættir að ræða? Þetta
er bersýnilega ekki sagt út í bláinn,
allt sem hann segir hefir pólitíska
þýðingu. Hann er að lýsa yfir ákveð-
inni stefnu, segja frá einhveiju sem
hann trúir, er sannfærður um. Fé-
lagsvísindadeild er að hans mati að
verða lokaður klúbbur þar sem allir
eru sömu skoðunar. Gott og vel.
En hvaða skoðanir er maðurinn að
tala um? í greinargerðinni frá hon-
um talar hann um að æskilegt sé
að „ólíkar skoðanir á fræðigreininni
(þ.e. stjórnmálafræðinni) eigi sér
málsvara á vettvangi Háskóla ís-
lands“. Hér er alls ekki ljóst hvort
ráðherrann er að tala um ólíkar
skoðanir á því hvaða verkefni innan
fræðanna eigi einkum að leggja
stund á, eða hvort um sé að ræða
mismunandi skoðanir á því hver
fræðigreinin raunverulega er.
Kennarar við félagsvísindadeild
hafa hlotið menntun sína í mörgum
löndum, þar sem uppi eru ólík sjón-
armið um marga hluti. Það eru
meira að segja hér doktorar frá
sjálfum Oxford-háskóla. Hér mæt-
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 12. JÚLÍ 1988
23
ast því ýmsir straumar og skoðanir
manna eru margvíslegar. Okkur
þykir hart að vera núið því um
nasir, að við séu einhver einlitur
massi, sem þurfi að endurnýja. Og
þá er fundið upp það snjallyrði, að
hér við deildina þurfi að „tryggja
fjölbreytni og fijálsa samkeppni
hugmynda". Hvað skyldi hafa vak-
að fyrir ráðherranum þegar hann
hnýtti þessu aftan í hugleiðingar
sínar um stjómmálafræðina, ein-
hveija elstu fræðigrein, sem fengist
hefir verið við í akademiskum anda,
þá fræðigrein, sem Plató velti í
sífellu fyrir sér, og Ágústínus tengdi
guðfræðinni á eftirminnilegan hátt.
Hvað þýðir fijáls samkeppni hug-
mynda? Eins og það er fram sett
þarna þýðir setningin nánast ekki
neitt. Nema ráðherrann eigi við, að
keppt skuli um hvaða stórasann-
leika skuli haldið að nemendum, —
en ég trúi ekki að ráðherrann telji
það verkefni háskóla að stunda
pólitíska innrætingu, eða hvað? Við
félagsvísindadeild er leitast við að
kynna fyrir nemendum bæði nýjar
kenningar og gamlar á gagnrýninn
hátt. Eins og áður sagði eru kennar-
ar við deildina menntaðir við marga
háskóla í ýmsum löndum, og því
bærilega búnir undir að miðla fróð-
leik um það helsta er hugsað hefir
verið og sagt um fræðigreinar sínar.
Kennarar bæta hvern annan upp
en eru ekki í neins konar sam-
keppni sín á milli um að koma sér-
skoðunum sínum á framfæri á
kostnað annarra. Menntamálaráð-
herra verður í villu og svíma ef
hann heldur að hér sé fólk að keppa
um hvað skuli innrætt og hvað ekki.
Hins vegar er það lífsspursmál
fyrir háskóla, að þar sé frelsi til
opinskárrar umræðu, án íhlutunar
„veitingavaldsins“.
Það er ekki að ófyrirsynju að ég
minnti í upphafi á stöðuveitingar
þær er úlfaþyt ollu á árunum 1936
og 1937. Deilur háskólamanna og
þáverandi kennslumálaráðherra
voru harðar, enda var tekist á um
grundvallaratriði, þ.e.a.s. hvort há-
skólinn ætti að vera sjálfstæður eða
ekki. Engum kemur til hugar, að
háskólakennarar fremur en aðrir
menn séu óskeikulir. Auðvitað get-
ur þeim skjátlast. En það er ekki
um það, sem málið snýst. Það er
ekki verið að leita að einhverri
óskeikulli mælistiku, sem hægt sé
að nota þegar valdir eru kennarar
að háskólanum. Málið snerist á
sínum tíma um sjálfstæði háskól-
ans, óeðlileg og ógeðfelld afskipti
ráðherra af innri málum skólans.
Það fjallaði um virðingu og virðing-
arleysi. I raun gat ráðherra ekki
sagt annað en þetta: Ég efast um
heildindi ykkar, ég met umsækjend-
ur á annan hátt en þið, þið hafið
notað samkeppnisprófin til að bola
frá óæskilegum umsækjendum, en
það er ég sem ræð, það er ég sem
er hæstiréttur um hvaða menn eru
hæfastir til að gegna þeim störfum,
sem ætjast er að til af háskólakenn-
urum. í stuttu máli sagt, þá segir
ráðherra þetta eitt: Mitt er valdið
og ég ætla að beita því. Svo ein-
falt er það.
Um stöðuveitingar er oft hægt
að deila. Einum sýnist þetta, öðrum
hitt. En það er mikill munur á því
að rökræða um hver er hæfastur,
eða á hvað á að leggja áherslu þeg-
ar valið er í stöðu, eða ganga gegn
einróma niðurstöðu fjögurra manna
dómnefndar og nær einróma áliti
deildarfundar. Og ekki bara það.
Heldur jafnframt að lýsa yfir, að
dómnefndin hafi verið hlutöræg og
ekkert að marka niðurstöður henn-
ar, og deildarfólk sé að loka deild-
inni fyrir einhveijum, ímynduðum,
óvelkomnum skoðunum. Ráðherra
hefír hins vegar fengið álit manna
á verkum eins umsækjandans um
lektorsstöðuna, a.m.k. kemur
hvergi fram, að hann beðið um álit
téðra manna á hinum umsækjend-
unum. Kennslumálaráðherrann
fékk þó Anders Nygren á sínum
tíma til þess að lesa ritgerðir allra
umsækjendanna árið 1937. Eru
sumir jafnari en aðrir eftir allt sam-
an?
Alveg er þetta með eindæmum.
Maður stendur gáttaður gagnvart
þessari tilraun ráðherrans til að
hverfa fimmtíu ár aftur í tímann.
Þetta verður á engan hátt skilið
öðru vísi en sem árás á sjálfsákvörð-
unarrétt háskólans. Samtímis boðar
hann nýskipan stöðuveitinga við
skólann. Háskólinn hlýtur að krefj-
ast þess, að sú regla verði lögfest,
að ekki verði skipað í stöður kenn-
ara nema að tillögum hans, enda
tryggir það eitt hið margrómaða
frelsi, sem slíkri menntastofnun er
nauðsynlegt til að geta gegnt hlut-
verki sínu á sviði kennslu og rann-
sókna.
Þegar allt kemur til alls, þá er
boðskapur ráðherrans okkar sá
einn, að hann hafi valdið.
Og vald er til að beita því.
„Sannfæring er íjandsamlegri
sannleikanum en lýgin,“ sagði
Nietzsche. Jafnvel ráðherrar hafa
gott af að velta þessari setningu
fyrir sér.
habitat
MIKIL„GÆÐI“
A **
LAGT ,.VERГ
KRISTJAN SIGGEIRSSON HF
LAUGAVEG113
SÍMI: 91-625870
Höfundur er dósent við félagsvís-
indadeild Háskóla íslands.
/
w
FERÐASKRIFSTOFAN
Suöurgötu 7
S. 624040
BEINT LEIGUFLUG TIL MUNCHEN
MEÐ ARNARFLUGI Á BESTA TÍMA ÁRSINS
BROTTFOR:
1 vika
24. og31.júlí
2 vikur
17. og 24 júlí
3 vikur
10. og 17. júlí
* Flugfyrirhjónog2börn2-11 ára
með bílaleigubil í 1 viku.
FJARLÆGÐIR:
MUNCHEN
til Vínar 470 km
tilSalzburg 145km
til Innsbruck 153km
til Gardavatns 380 km
til Stuttgart 220 km
til Frankfurt 395 km
til Berlínar 570 km
til Feneyja 550 km
ÞÚ efia orlofsÞorP:
OTC^tMC
Hallveigarstíg 1 Sími 28388.
ARNARFLUG