Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 65

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 65
SPRENGIDAGUR 69 ,,Á sprengidag voru venjulega eldaðar heilbaunir með saltkjöti. Baunirnar voru hafðar svo þykkar, að þær voru sneiddar upp með hníf kaldar."19 í Manni og konu eftir Jón Thoroddsen segir m.a. svo eftir hrakfarir Hjálm- ars tudda, þá er hann féll í sýrukerið: „Sögðu þeir, sem flest lögðu út á verra veg fyrir Hjálmari, að ekki hefði mátt sjá, hversu lengi hann hefði legið, hefði ekki svo við borið, að hinn sama dag, er hann reis úr rekkjunni, bar upp á þriðjudag, og sprengikvöld að aftni, en öskudagur að morgni, en um þær mundir vonir góðra fengja, svo að betra væri að vera á faralds fæti en að halda kyrru fyrir, því sveltur sitjandi kráka, en fljúgandi fær."20 í þætti af Diðrik og Sigríði i Ráðleysu í Flóa er tilfærð vísa, sem Sigríður sendi Agli syni sínum, þar sem hún sagði honum lát Guðrúnar systur sinnar: Kalt er orðið hennar hold, hryggðar laust við slaginn. Var hún lögð í vígða mold víst á sprengidaginn. Sigríður var fædd 1813 og dó 1894, en þessi vísa ætti að vera ort árið 1866, því að Guðrún dó 6. febrúar það ár og var jörðuð 13. febrúar, en þá var einmitt sprengidagur.21 í blaðinu Bjarki á Seyðisfirði árið 1899 kvartar einhver yfir því, líklega ritstjórinn Þorsteinn Erlingsson, að nú sé fóstuinngangur, sprengikvöld og öskudagur allt horfið, en minnist síðan fyrri daga, og koma þar fram þau munnmæli, að prestar og biskupar hafi ekki haldið föstuna á sama hátt og hinum lægra settu var boðið: „Mánudaginn man jeg ekkert um, en á Spreingikvöld fjekk jeg oftast nær hángið ket og það var mjer sagt að væri í minningu um þá tíð, þegar enginn borðaði ket á íslandi, alla föstuna, nema prestar og biskupar í laumi. Og jeg má fullyrða að það var á Spreingidagskvöld, að laungunin til að verða prestur kviknaði fyrst í mjer."22 Fyrir nokkrum árum svöruðu 125 manns hvaðanæva af landinu spurn- ingum frá þjóðháttadeild Þjóðminjasafnsins varðandi sprengidaginn. Yfir 90% þeirra voru fæddir á bilinu 1882-1912. Svörin voru yfirleitt mjög stuttorð og langflest á þá leið, að borðað hefði verið feitt saltkjöt og þykkar baunir, vel útilátið. Fjórtán nefndu þó hangiket, og ætti ekki að koma á óvart nú um stundir, að sex þeirra eru úr Eyjafjarðarsýslu. Tveir menn úr Skagafirði og Eyjafirði nefna „hraun", þ.e. stórgripabein með ýlduðum reyktum kjöt- leifum, einn Eyfirðingur nefnir gollur, en fjórir kjötsúpu, hver af sínu lands- horni. Einn Dalamaður nefnir bolaspað, en sá matur (beef) var raunar hálf- gerð skylda víða í Skotlandi á þessum degi. Flestum þessara ber þó saman um,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.