Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 30

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 30
34 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS flestum fremur, með aðferð til að finna menjar eldgosa í ískjörnum úr Grænlandsjökli og öðrum gaddjöklum. í eldgosum berst meira eða minna af gasi, einkum brennisteinssamböndum og kolsýru, upp í lofthjúp jarðar og dreifist aðallega sem móðumyndandi ördropar (aerosol), er smámsaman ber- ast aftur til jarðar. Þar sem móðan sest, eða rignir niður, á jökla eykur hún rafmagnsleiðni yfirborðslags hjarnsins, sem síðar breytist í ís, og það er þessi leiðni, sem Hammer mælir og fær samtímis allgóða vitneskju um stærð gosanna. Nú hafa árleg lög í Grænlandsjökli verið aldursákvörðuð með öðrum aðferðum, svo að ekki skakkar nema einu til örfáum árum síðustu 1-2 árþúsundin og þetta gildir einnig um menjar eldgosanna. Eitt af allra fyrstu gosunum, sem Hammer fann menjar um í Grænlandsjöklinum, var gosið í Lakagígum 1783 og sker það sig mjög úr öðrum gosum varðandi stærð, svo sem vænta mátti. Þar eð Eldgjárhraunið er svipaðrar stærðar og Skaftárelda- hraunið leitaði Hammer í ískjörnunum fyrir beiðni undirritaðs að gosi svipaðrar stærðar og Skaftáreldar, frá öldunum næstu fyrir og eftir 900,55 og fann eitt og aðeins eitt svipaðrar stærðar, frá árinu 934.56 Skv. þessu má nú telja öruggt, svo vart skakkar meira en einu ári til eða frá, að Landbrotshraun og etv. Eldgjárhraunið allt, sé frá árinu 934. Athyglisverð í þessu sambandi eru þau ummæli séra Jóns Steingrímssonar, að stórhlaup hafi komið undan Mýrdalsjökli 934.57 Um það atriði og önnur ártöl varðandi eldgos í skrifum séra Jóns verður fjallað í annari ritsmíð. Það kann að þykja ólíklegt, að bæir hafi verið reistir á Landbrotshrauninu þegar á 11. eða 12. öld ef hraunið rann árið 934, sem sé, að það hafi verið álíka gamalt, eða jafnvel nokkru yngra en Skaftáreldahraunið nú er, þegar farið var að reisa bæi á því. Þess er þá að geta, að býlin sem nefnd eru í elstu máldögunum eru á hraunjaðrinum, sem víðast er skammt utan við 20 m hæðarlínuna (sbr. kort II), og hafa ber í huga, einkum með reynslu af Skaftáreldum, að myndun svo mikilla hrauna sem Skaftáreldahrauns og Landbrotshrauns verður til þess að græða upp sandauðnir framundan og fram með þeim og auka gróðursæld þeirra svæða, sem þar voru gróin fyrir. Þessu veldur m.a. það, að ylur er í því vatni, sem undan slíkum hraunum rennur, um ára- og jafnvel áratuga skeið eftir myndun þeirra, og síðar verða það kaldavermsl, sem undan þeim koma. Sveinn Pálsson getur þess í dagbók sinni frá 1793, hversu mjög silungsveiði jókst í vötnum undan Skaftárelda- hrauni í Meðallandi fyrstu árin eftir Skaftárelda og hve gróðursæld varð mikil.58 Saga byggðar á Brunasandi, sem séra Gísli Brynjólfsson hefur rakið,59 er fróðleg í þessu sambandi. Brunasandur var auðn að langmestu þegar Skaftár- eldahraunið brann, en ekki leið nema hálf öld þar til fyrsta býlið, Orrustu- staðir, reis við jaðar hraunsins og brátt bættust fleiri við bæði við hraunjaðar-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.