Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 156

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 156
160 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS postruter i Island og kun for breve. Postordningen blev forst velorganiseret i sidste halvdel af det 19 árhundrede78. Helt ned til denne tid hvade der kun været eet trykkeri i Island, det i Hólar, under kontrol af biskopperne der, for at fremme den religieose litteraturs fremgang. 1685-1703 overtog Skálholt nok trykkeriet, men derefter forblev det i Hólar til 1801 mens et nyt trykkeri oprettedes i Hrapps- ey 1773. Her blev Magnús Ketilsson, der siden 1754 havde været sysselmand i Dala syssel, s.á. bestyrer af trykkeriet. Fra 1773-76 udgiver ham 3 árgange af „Islandske Maaneds = Tidender". De tryktes i mánedlige hefter pá dansk — for at ogsá landets danske embedsmænd kunne læse dem. Magnúss onkel landfogeden Skúli Magnússon var en flittig skribent mod monopolhandelen i ,,Maaneds = Tidenderne", men de indeholdt ogsá mange artikler om landbrug, fiskeri, gartneri samt kritik af fordommene mod hestekodspisning og af landets store antal af helligdage (máske inspireret af Struensee i Kabenhavn) og enkelte boganmeldelser. Magnús publicerede ogsá en „Underviisun um þá islendsku sauðfjárhirding (Hrappsey, 1778, 8V0), som tilmed tryktes pá regeringens omkostning og uddeltes gratis for at fremme fáreragten. Fra 1781 kommer „Rit Þess íslenzka Lærdómslistafélags"79, der var dediceret til Kronprins Frederik (VI); de udkom med et oktavbind de folgende 15 ár. Det tryktes nok i Kebenhavn, men var skrevet pá islandsk. Det indeholdt talrige artikler om landbrug og fiskeri, men tillige adskillige afhandlinger om medicinske og sanitære emner—særligt fra de fornævnte Jón Sveinssons, Sveinn Pálssons og Jón Péturssons virke. Trykkeriet i Hrappsey flyttedes til Leirárgarðar til rádighed for Hið íslenska Landsuppfræðingarfélag, grundlagt 1794 af Magnús Stephensen80 (1762-1823), S0n af stiftamtmand Ólafur Stephensen. Fra 1796-99 publicerer Magnús „Minnisverð Tíðindi" — væsentlig baseret pá det danske mánedsskrift Minerva, og áret efter sætter Magnús „Skemtileg Vinagleði" i trykken, hvor han praver at modvirke tidens pietisme samt drage sloret fra dárlige laster og vise hvorledes naturen synger skaberens pris. Det f^rste bind slutter med et „pro memoria til alle morkets mænd og lysets hadere" i Island. Bladets ofte upersonlige tone medferte at kun eet bind udkom. Jeg har nu sogt at belyse samvirket mellem islandske lægeskikkelser og Koben- havns universitet, i det XVI til det XIX árhundrede. Islandske studerende har ofte haft svære tider, men Danmark har næppe altid været sá efterladende som det skildres i litteraturen, men lad mig da slutte min forelæsning med nogle strofer af det digt, amtmanden Bjarni Thorarensen81 (1786-1841) skrev om den 1816-20 konstituerede landlæge, præstes^nnen Oddur Hjaltalín82 (1782-1840) som havde læst hos f^rnævnte landslæge Jón Sveinsson i 1802 og studeret i K^benhavn med offentlig underst0ttelse. 1807-39 var Oddur distriktskirurg i Islands Vestamt. Skæbnen var ikke denne begavede mand god, som Bjarni skriver (Guðmundur Kamban oversættelse):
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.