Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 2

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 2
ARBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS hreppi forna hafi skipt mörgum hundruðum kílómetra, og trúlega hefur helft þeirra verið að stofni til frá Þjóðveldisöld".7 Hversu mikill þáttur garðahleðsla var í útistörfum í íslenskum sveitum til forna sést m.a. á því, að samkvæmt Grágás eru þrír af sex mánuðum sumar- misseris garðannir. Þar segir: ,,A milli anna skal löggarð gera, en vorönn er til þess er mánaður er af sumri, en garðönn síðan tveir mánaðir. Þá er heyönn aðra tvo mánaði, en þá er löggarðsönn inn efsta mánað sumars".8 Vinna við löggarða gekk fyrir flestum öðrum verkum þegar garðönn var, sbr. eftir- farandi ákvæði Grágásar um löggarð til skipta á afrétti: ,,Menn eiga það að vinna við löggarð þann, að fá sér eldibranda og reka heim smala sinn. Eigi skulu þeir svo reka aðra sýslu að það dvelji garðlagið".9 Og í Jónsbók segir meira almennt: „Ekki skal vinna meðan garðönn er nema reka smala heim og fá eldibranda".10 Byrjun garðanna og lok, nálægt miðjum maí og miðjum október, kunna að vera að einhverju leyti arfur frá fyrri heimahögum, þó engin slík ákvæði sé að finna í varðveittum norskum lögum, en líklegra er, að þessi tímamörk séu að mestu sniðin eftir íslenskum aðstæðum. Þau koma mætavel heim við það tiltölulega hlýja loftslag, sem líklegt er að hafi verið ráðandi að mestu á fyrstu öldum íslandsbyggðar. Á ofanverðri 12. öld og á fyrri hluta 13. aldar versnar loftslag verulega11 og virðist bæði þetta, sem og reynslan af breytileika veðr- áttunnar frá ári til árs, endurspeglast í lagaákvæði Jónsbókar varðandi garð- annir, en þar segir: „Sú er hin fyrsta lagastefna [þ.e. til garðlags], þegar torfu- þítt er og til þess er menn vinna völlu sína. Sú er önnur þá er lokið er vororku og til heysláttu. Sú er hin þriðja þá er hey er hirt og til þess er jörð frýs".12 Skv. Grágás skal löggarður vera „fimm feta þykkur við jörð niðri, en þriggja ofan, taka í öxl manni af þrepa, þeim er gildar álnir og faðma hefir".13 Ákvæði Jónsbókar eru svipuð: „Það er löggarður er V feta þykkur er við jörð niðri en þriggja ofan; hann skal taka í öxl þeim manni af þrepi er hann er hálfrar fjórðu álnar hár".14 Sú alin, sem hér er reiknað með, er að líkindum um 49 sm,15 hæð löggarðs skv. því tæplega 150 sm, eða álíka og breidd lög- garðsins neðst. Hin geysi-umfangsmiklu garðlög hér á landi til forna og hin mörgu lagaákvæði þar að lútandi virðast að mestu vera séríslenskt fyrirbæri grundað á íslenskum staðháttum, harla ólíkum þeim er voru í fyrri heimkynnum land- námsmanna, sér í lagi í Noregi. Grágás hefur líka fátt úr hinum fornu norsku lögum, Gulaþingslögum og Frostaþingslögum, varðandi garða, þó andi lag- anna, varðandi mikilvægi garða, sé svipaður, sá andi er felst í þeim orðum Gulaþingslaga, að „garður er granna sættir".16 Þær einu löggirðingar, sem nefndar eru í norsku lögunum, eru stauragirðingar. í barrskógalandi, eins og Noregur er að miklum hluta, var timbur eðlilegasta girðingarefnið. Á íslandi
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.