Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 105

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 105
INNSIGLI JÓNS SKÁLHOLTSBISKUPS 109 öld. Þá tekur líka við ný gerð, hin kringlótta (týpa III), sem áður hafði tíðkast meðal veraldlegra höfðingja og í bæjarinnsiglum, svo að dæmi séu tekin.15 (Sjá 8. mynd). Nefna má til marks um hve áreiðanleg tímaákvörðun gerðar II er, að í erkibiskupsdæmi Niðaróss er það aðeins erkibiskup sjálfur, Árni Einarsson (1346-49), og biskupinn á Manareyju sem hafa i pússi sínu innsigli af þeirri gerð fyrir 1350. Þó er kirkjubyggingin, sem er einkenni þeirra, mjög svo vesæl miðað við þær sem seinna skreyta samskonar innsigli16 (4. mynd). Ef litið er á annan þátt i innsiglinu, þ.e. áletrunina, má þegar sjá nokkur atriði, sem benda til nálægðar við aldamótin 1400. Allir stafirnir fyrir utan h-ið eru upphafsstafir (majúsklar), en þeir eru svo að segja eingöngu notaðir í alls kyns áletrunum á fyrri hluta miðalda en eiga sér að sjálfsögðu rætur í hinni rómversku hefð. Upphafsstöfum má skipta í tvennt, þá rómönsku sem notaðir eru á tímabilinu 1100-1300 og hins vegar þá gotnesku, frá 1300 til 1400.17 Er áletrunin á innsigli Jóns einmitt af síðarnefndu gerðinni. Ýmsir stafirnir bera það einnig með sér að áletrunin sé frá seinni hluta 14. aldar. Fyrir utan h-ið í Jóhannes, er A án þverstriks og með striki yfir, ásamt hinu langdregna O-i og því að flestir stafirnir breikka til endanna og tvíklofna, dæmigerð einkenni hinna gotnesku stafa og atriði sem benda til nálægðar við 15. öldina.18 En rétt eins og innsiglisgerð II verður að víkja kringum eða upp úr 1400, þá hverfa upphafsstafirnir alfarið í skuggann, fyrir annarri stafagerð um 1400 eða í byrjun 15. aldar.19 Litlir stafir eða mínúsklar taka þá við og eru allsráð- andi til um það bil 1500, þegar byrjað er að nota stóra stafi á nýjan leik. Þó er það engin hörð regla að breytingarnar eigi sér stað árin 1400 og 1500. Þekkjast dæmi þess að notaðir hafi verið stórir stafir í áletrunum fram á 15. öld og litlir stafir nokkuð fram á 16. öldina.20 Af framangreuidu má sjá að nokkur atriði benda til eindregið til þess að innsiglið sé i notkun eftir 1350 eða öllu heldur á tímabilinu um 1350 til 1400. Á þeim tíma, eða öllu heldur í byrjun hans og í lokin, sitja einmitt Jónar tveir í Skálholti. Jón þriðji til að byrja með og síðan einn Jóninn enn, nefnilega Jón biskup fjórði (1408-13). Svo vel vill til að strax er hægt að útiloka Jón þriðja, því á Árnastofnun í Kaupmannahöfn er varðveitt bréf sem er gefið út af honum og lýsir vígslu kirkjunnar að Alviðru í Dýrafirði 1344.21 Neðan úr því bréfi hanga aumar leifar innsiglis Jóns, en þrátt fyrir ásigkomulagið (3. mynd) má sjá að það líkist í engu þeim stimpli sem fannst í Árósum 1879. Öllu heldur er hér um að ræða innsigli af þeirri tegund sem algengust er fyrir 1350. Sjá má á því það ákveðna einkenni að biskup blessar þá sem á horfa, með upplyftri hægri hendi, og ef vel er að gáð má sjá reitaskiptingu að baki honum líkt og á innsigli Árna erkibiskups frá 1349 (sjá 4. mynd).
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.