Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 68

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1981, Blaðsíða 68
72 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS 18. öld. Hún er í tíu liðum og nær yfir 3-4 meðalsíður, en naumast er ástæða til að prenta alla þá latínu hér. Innihaldið líkist raunar því, sem haft var yfir, þegar skírnarvatn var vígt fyrrum, og er mikið um særingar á móti Þeim Vonda. Þessi athöfn virðist lengi vel hafa verið framin eftir því sem tilefni gafst og óskir komu fram. En um 1400 kemst sú breyting á að tengja hina Miklu Bless- un við ákveðna daga í kirkjuárinu. Helstir þeirra eða algengastir voru kross- messa á vori, þrenningarhátíð, þrettándinn, upphaf langaföstu, ,,in ieiunio", og páskar.27 Þegar los komst á helgisiðina kringum siðaskiptin, snerist þessi vatnsdreif- ingarathöfn víða upp í gamanmál, unglingar tóku að skvetta vatni á fólk, kaf- færa hver annan í brunnum og margt fleira í þeim dúr.28 Fátt er vitað um þvílíkar vatnsvígslur hér á landi, og er nú sem oftar, að rit- aðar heimildir frá 15. öld eru harla fáskrúðugar. En miðað við þróunina úti í Evrópu og hin miklu skipti okkar við Þjóðverja og Englendinga á þeirri öld og framan af hinni næstu, væri þess ekki síst að vænta, að einmitt þá hefðu angaliur slíkra siða borist hingað og tekið á sig einhverja mynd. Vitað er, að Hamborgarar höfðu kirkju í Hafnarfirði á 16. öld og þó líklega þegar fyrir 1500, og voru þar haldnar guðþjónustur og önnur embættisverk unnin fyrir kaupmenn og skipverja, meðan þeir lágu hér við frá vori til hausts.29 í áðurnefndri ritgerð Odds biskups Einarssonar er getið um vígslu vatns og dreifingu þess utan kirkju og á heimilum í sambandi við sunnudag og gang- daginn (gagndaginn) eina: ,,Vatn var vígt hvern einn sunnudag, en ekki á öðrum helgum dögum, og bar fólkið heim frá sóknarkirkjunni hvern sunnudag það vígða vatnið úr vatnspottinum í könnum, koppum, staupum, hornum etc., því vatnspotturinn var settur fram yfir kórsdyr, að hver mætti hafa þar af sem vildi, og stökktu þeir þessu vatni um sín hús, þá þeir komu heim. Á gagndaginn eina, sem var miðvikudagurinn fyrir uppstigningardag, var haft það embætti sem aldri var haft endranær: var þá gengið kringum tún- garða, fyrst frá kirkjudyrum í þá átt sem miðsmorguns átt er, svo um kríng allt í náttmála átt, þaðan réttsýnis til kirkju aptur; var borið vígt vatn undan, og upphalds stika, en í engum var prestur þá messuklæðum, utan litlar stólur á hálsi og bera handbók sína; stóð sinn kross í hverri átt á túngörðum, í miðs- morguns stað, dagmála, hádegis, miðmunda, nóns, miðsaptans, náttmála stað; ekki var þá súngið utan það prestur las sjálfur, en allt fólk gekk með honum, og þetta var gjört á hverju byggðu bóli, þó prestur væri ekki, því prestur bauð hann, og skipaði fólki (á sunnudaginn fyrir) svo að gjöra, að lesa sín fræði og bænir sem það kynni, og bífala sig guði."30 Oddur biskup var reyndar ekki 'fæddur fyrr en 1559, en helsti heimildar-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.