Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 7

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 7
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags einnig ríkan þátt í myndun fjalla- bylgnanna og líklegt er að fjalla- bylgjur hafi stuðlað að hvössum vindi hlémegin Vatnajökuls. Nánar segir frá fjallabylgjum í grein undir- ritaðs í Náttúrufræðingnum4 og al- mennt er fjallað um vinda í grennd við fjöll í annarri grein.5 AÐ NÁ GÓÐRl MYND Þá eru ónefnd skilyrði þess að svona góð mynd náist af sandfokinu þetta langt suður af landinu. Hér koma hitahvörfin aftur við sögu. Við venjulegar aðstæður veldur flæði varma og raka frá hlýju yfirborði sjávarins suður af landinu lóðréttri blöndun lofts og myndun bólstra- skýja þegar komið er nokkurn spotta suður af landinu. I þessu tilviki hamla hitahvörfin því að rakt sjávar- loft nái að rísa nægilega hátt til að ský myndíst. Lóðrétt blöndun lofts er bundin við lagið undir hitahvörf- unum sem er ekki nema rúmur kílómetri á þykkt og rykið af landinu þynnist því mun minna en ella. Uppruni hlýja loftsins 4. mynd. Reiknuð leið loftsins sem var t 2 km hæð yfir sunnanverðu Islandi á hádegi 5. október 2004 (NOAA/HYSPLIT). Ljóst virðist að hlýja loftið, sem er í um 2 km hæð, á ríkan þátt í myndun vindstrengjanna sem ollu sand- fokinu. Það hefur auk þess haft hemil á lóðréttri blöndun lofts og þannig dregið úr dreifingu ryksins og skýjamyndun suður af landinu. Vert er því að velta fyrir sér uppruna þessa loftmassa. 4. mynd sýnir leið loftsins síðustu þrjá sólarhringana. Loftið sem var yfir landinu í 2 km hæð var í um 4 km hæð yfir Græn- landsjökli tveimur sólarhringum fyrr. Hér má því segja að um hlýjan og þurran hnjúkaþey af Grænlandi hafi verið að ræða. LOKAORÐ Hér hefur verið sýnt að býsna marga þætti í mynstri vinda má lesa við góðar aðstæður úr gervitungla- myndum. Sandurinn og skýin geta sagt til um styrk og stefnu vinda og eins má undir vissum kringum- stæðum draga ályktanir um hita- breytingar með hæð. Koma þessir þættir til viðbótar við hefðbundnar mælingar á vindi á landi og sjó og eru mikilvægar til staðfestingar á herm- un lofthjúpsins í því skyni að spá um veður. Samanburður á gervitungla- myndinni og vindaspá tvo sólar- hringa fram í tímann lofar góðu um staðbundnar veðurspár á íslandi, en reikningar fyrir slíkar spár eru nú þegar hafnir í tilraunaskyni. Heimildir 1. Ólafur Arnalds og Sigmar Metúsalemsson 2004. Sandfok á Suðurlandi 5. október 2004. Náttúrufræðingurinn 72. 90-92. 2. Dudhia ]. 1993. A Nonhydrostatic version of the Penn State NCAR Mesoscale Model - Validation tests and simulation of an Atlantic cyclone and cold-front. Monthly Weather Review 121 (5). 1493-1513. 3. Haraldur Ólafsson 1998. Vindstrengir og skjól við fjöll. Ungmenna- félagsveðrið 14. júlí 1990. Náttúrufræðingurinn 68. 37-^6. 4. Haraldur Ólafsson 1997. Hvers vegna hvessti í Kverkfjöllum? Náttúru- fræðingurinn 66. 127-131. 5. Haraldur Ólafsson 2003. Winds in complex terrain. NOMEK2003, útg. SMHI (Sveriges meteorologiska och hydrologiska institut). Fáanlegt á http://www.vedur.is/-haraldur PÓST- OG NETFANG HÖFUNDAR Haraldur Ólafsson haraldur@vedur.is Veðurstofu íslands Bústaðavegi 9 IS-150 Reykajvík Um HÖFUNDINN Haraldur Ólafsson (f. 1965), lauk stúdentsprófi frá MH (1984), cand. mag (1986) og cand. scient prófi (1991) frá Háskólanum í Osló og doktorsprófi frá Háskóla Paul Sabatier í Toulouse í Frakklandi (1996). Haraldur er prófessor við Háskóla íslands með aðsetur á Veðurstofu Islands. 95
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.