Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 71

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 71
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags 5. mynd. Ullarfoss í Skjálfandafljóti fellur fram afystu totum Bárðardalshrauns ofan í Skipapoll viö Þingey. Fossinn er 11 m hár. - A branch of Skjálfandafljót riverfalling doivnfrom the outermost tiv of Bárðardalur lava forming the 11 m high waterfall, Ullarfoss. Ljósm./Photo: AH. apalhrauninu. Innan við tunguna myndaðist um hríð dálítil hraun- tjörn með yfirborð í nálægt 400 m y.s. Merki tjarnarinnar sjást enn í sléttum hraunpalli í þessari hæð austan undir Hrafnabjörgum. Þá sveigði hraunið niður dalinn og fyllti hann hlíða á milli. Suður af bænum Stórutungu klofnaði hraunflóðið um Tungumela. Skjálfandafijót virðist hafa runnið austan melanna og þar hefur meginhraunelfan streymt niður með farvegi þess. Síðan þrengdi hún sér um Svartárgil og sameinaðist hraunstraumi sem kom niður vestan Tungumela. Hraunstraumurinn vestan Tungu- mela virðist hafa komist í gegn um skarð milli melanna og Hrafnabjarga þar sem Aldeyjarfoss er nú (4. mynd). Hraunið er brattara í grennd við fossinn en þar ofan og neðan við svo þar virðist vera einhverskonar þröskuldur undir því. Stuðlarnir fögru neðst í hrauninu við fossinn kunna að hafa storknað í kyrri hraunkviku bakvið þennan þrösk- uld. Síðan rann það í mjóum straumi niður með tungunni norð- ur af Hádegisfjalli en breiddi vel úr sér við mynni Mjóadals og sam- einaðist aðalhraunstraumnum við Svartárgil. Þaðan féll það í breiðum flaumi út dalinn og þakti hann hlíða í milli. Það sendi totu inn í mynni Ljósavatnsskarðs og náðí að Ljósa- vatni og hefur sennilega hækkað í því og stækkað það í leiðinni. Gervigígar eru þar í hrauninu. Utan við Fosshól dregst hraunið saman enda mjókkar dalurinn þar. Þingey í Skjálfandafljóti, sem Þingeyjarsýslur heita eftir, er í ysta hluta hraunsins. Eyjan endar í samfelldri hraunbrún sem liggur á ská yfir dalinn frá gljúfrinu neðan við Barnafoss, um Ullarfoss og að undir- hlíðum Fljótsheiðar þar utan við. Hraunbrúnin er 10-30 m há og er öll meira og minna vatnssorfin eftir fljótið. Eldvörp og uppruni Eldvörp Bárðardalshrauns eru ekki þekkt með neinni vissu fremur en eldvörp Kinnarhrauns og Útbruna- hrauns. Guttormur Sigbjarnarson hefur getið sér þess til að hraunið sé komið frá gígaröðum við Jökulsá á Fjöllum austan við Trölladyngju sem hann nefndi Gígöldur.8 Guttormur kortlagði þessar eldstöðvar ásamt með samstarfsmönnum sínum og lýsti þeim í riti sínu um Kreppu- tungu og Brúardali. Þetta eru sér- kennilegar eldstöðvar sem liggja í nokkrum röðum með stefnu til norð- austurs á um 12 km löngu svæði. Lítt ber á gíglögun á eldvörpum sem öll 159
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.