Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 36

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 36
Náttúrufræðingurinn vikum og mánuðum saman eftir að svartfuglarnir voru komnir á vetrarstöðvarnar, þannig að fuglinn var smám saman að veikjast, eða gerðist það mjög snögglega að tók fyrir aðgang að æti? Hugmynd Mudge og félaga11 og Heubeck o.fl.10 er að þegar mikið af svart- fuglum drepst úr hungri endur- spegli það almennt slæmt ástand á vetrarstöðvunum. Samkvæmt þess- um hugmyndum hafa fuglarnir búið við kröpp kjör langtímum saman og eru komnir í lélegt líkamlegt form og því illa færir um að standa af sér skammvinn verrarhret. Hretin leiða til þess að afföll sem ella dreifðust á langan tíma hellast yfir á nokkrum dögum og dauðan og deyjandi svartfugl rekur í miklum mæli. Uppruni langvíanna og stuttnefjanna og áhrif fellisins Hægt er að geta sér til um uppruna langvíanna og stuttnefjanna út frá endurheimtum merktra fugla. Af 65 langvíum í skrá Náttúrufræði- stofnunar, sem merktar voru á Is- landi (varpfuglar) og endurheimtar að vetrarlagi (frá október til loka mars), fundust 60 á Islandsmiðum (92%) og fimm við Færeyjar (8%). Af 14 íslenskum stuttnefjum náðust aðeins rvær (14%) að vetrarlagi við strendur íslands, en hinar höfðu ferðast í vestur og suðvestur og átta (57%) náðust við strendur Græn- lands og fjórar (28%) við strendur Nýfundnalands. Hvaðan koma þá allar þessar stuttnefjur sem drápust? Samtals sjö stuttnefjur merktar erlendis hafa fundist við strendur íslands að vetrarlagi (frá október til loka mars) og er þá meðtalinn fuglinn sem fannst í janúar 2002. Fjórir þessara fugla voru merktir í stuttnefjuvörpum á Svalbarða, tveir í vörpum á Bjarnarey og nýjasta endurheimtan er frá Finnmörku eins og fyrr segir. Þá hafa fimmtán langvíur merktar í útlöndum endur- heimst við Islandsstrendur á vetur- na. Fjórtán þessara fugla (93%) komu frá Bretlandseyjum og einn frá Færeyjum (7%). Samkvæmt þessum gögnum voru það að öllum líkind- um fyrst og fremst íslenskar lang- víur sem drápust í þessum felli en stuttnefjurnar voru væntanlega mestmegnis fuglar ættaðir frá Noregi og Svalbarða. Svartfuglastofnar við ísland eru mjög stórir og á hverju ári drepast óhjákvæmilega hundruð þúsunda fugla af náttúrlegum ástæðum. Áhrif fellisins í desember 2001 til febrúar 2002 ráðast af því hvort þessi afföll leggjast við önnur náttúruleg afföll eða hvort þau sléttast út með því að það dragi úr öðrum affalla- þáttum.17, 18 í ljósi ólíkrar aldurs- samsetningar hjá stuttnefju og langvíu má búast við að áhrifin verði mismunandi á milli tegunda. Þannig er líklegast að áhrifa þessa fellis muni gæta strax vorið 2002 í stutt- nefjubyggðum á Svalbarða, Bjarnar- ey og Finnmörku þar sem um var að ræða fullorðna kynþroska fugla. Aftur á móti er alls óvíst að lang- víufellisins muni gæta í íslenskum svartfuglabyggðum. Því veldur að langvíurnar voru mestmegnis ókyn- þroska fuglar á fyrsta ári. Afföll á ungfuglum eru yfirleitt mikil og afhroð eins og stofninn beið veturinn 2001-2002 gæti haft þétt- leikaháð áhrif á aðra affallaþætti þannig að það dragi úr vægi þeirra. Langvíur verða ekki kynþroska fyrr en 4—5 ára19 þannig að ef svo ólíklega vill til að áhrifanna gætí í íslenskum vörpum, verður það vart fyrr en eftir nokkur ár í fyrsta lagi. SUMMARY A massive mid-winter wreck of alcids in Iceland On December 14th 2001, dozens of dead and dying alcids were washed ashore at Kópasker in northeast Iceland (Fig. 1). This was the first sign of a massive alcid wreck that lasted c. two months and cov- ered large areas of coastline in Iceland. After this first event, three waves of mass death were recorded. The first wave was at the end of December and the begin- ning of January when large numbers of alcids were washed ashore on the coast from Skagi on the north coast east to Borgarfjörður on the east coast. The sec- ond wave started c. 20 January and birds were washed ashore on coasts on the west, northwest and north part of the country (Snæfellsnes to Tjörnes). The last wave started at the end of January or the beginning of February and dead birds were recorded being washed ashore from Strandasýsla in the west to Tjörnes in the east (Fig. 2, Appendix 1). Fieldwork to establish numbers, species composition and physical condi- tions of birds killed in the wreck was con- ducted on 11-16 January in Öxarfjörður, Slétta and Þistilfjörður in northeast Iceland. Carcasses were counted on twenty-four 500 m long randomly select- ed transects on the coast of Öxarfjörður (Table 1). The number of carcasses per transect followed a negative binomial distribution. Arithmetic mean and 95% confidence limits were calculated using the normal approximation for large samples. Back-transformed mean and 95% confidence interval were 14.5 car- casses knv1 (9.8-21.1 carcasses km-1). A total of 720 fresh carcasses (< 30 days old) were identified during fieldwork, includ- ing 240 on the transects. Ninety-six per- cent of identified carcasses were two species, Common Guillemot Uria aalge and Briinnich's Guillemot Uria lomvia (Table 2). Scavengers had eaten of 87% of the carcasses found on the transects, 12% were intact and 1% were live birds (Fig. 3). The scavengers were gulls and Gyr- falcon Falco rusticolus. The coastline with- in the study area in northeast Iceland was 280 km long and the estimated total num- ber of carcasses there was 4,065 (95% con- fidence interval 2,740-5,915), 96% Common Guillemot and Briinnich's Guillemot. It is difficult to get any reliable figure for the actual number of Uria spp. involved in this wreck. Based on observed densities of carcasses washed ashore and the extent of the wreck, which covered more than half of the coastline of Iceland, we can with confidence state that the figure is at least some dozens of thou- sands of birds for both species. A number of Common Guillemots and Briinnich's Guillemots, both from the study area and other areas, were dissect- ed (Tables 3 & 4, Fig. 4). Most of the Common Guillemots were immature birds (73%, n = 96, bursa of Fabricius pre- 124
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.