Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 29

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 29
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Olafur K. Nielsen og Olafur Einarsson SVARTFUGLADAUÐINN MIKLI VETURINN 2001-2002 Veturinn 2001-2002 drápust tugir þúsunda af langvíu og stuttnefju í hafinu vestur, norður og austur af Islandi. Sérfræðingar Náttúrufræðistofnunar íslands rannsökuðu þetta fyrirbæri og niðurstaðan var að hungur hefði drepið fuglana. Atburðir sem þessi eru sjaldgæfir en heimildir eru þó til um eitthvað þessu líkt allt aftur á 14. öld. Þann 14. desember 2001 tók Guðmundur Örn Benedikts- son á Kópaskeri eftir því að langvíur Uria aalge voru að drepast í tugatali á sjónum við þorpið og aðrar að skreiðast deyjandi á land. Þetta voru fyrstu vísbendingar sem bárust um mikið fár fyrir ströndum Islands þar sem tugir þúsunda svartfugla í það minnsta féllu á um tveimur mánuðum (1. mynd). Sér- fræðingar Náttúrufræðistofnunar Islands fóru um Norðausturland til að rannsaka þennan felli. Einnig var aflað upplýsinga og sýna úr öðrum landshlutum. Hér er gerð grein fyrir þessum atburðum, m.a. fjallað um umfang þeirra, hvaða tegundir var um að ræða, um uppruna fuglanna, hvað varð þeim að aldurtila og ræddar mögulegar skýringar á þessari atburðarás. AÐFÖNG OG AÐFERÐIR Gagna var aflað með þremur að- ferðum: í fyrsta lagi með vettvangs- ferð til Norðausturlands; í öðru lagi hjálpuðu heimamenn víðs vegar um land við söfnun á fuglum og veittu upplýsingar um svartfugla- dauðann; í þriðja lagi fengust þýðingarmikil gögn við krufningu og skoðun á hræjum. Útivinna á Norðausturlandi Höfundar dvöldu á Norðaustur- landi við rannsóknir á svartfugla- dauðanum dagana 11.-16. janúar 2002. Farið var með ströndinni frá Lóni í Kelduhverfi og austur um að Þórshöfn á Langanesi. Markmiðið með leiðangrinum var að fá upp- lýsingar um hversu mikið af fugli hefði rekið á land og um tegunda- samsetningu fuglanna og einnig að grafast fyrir um ástæðu þessa fellis. Til að fá einhverja hugmynd um hversu mikið af fugli hefði rekið voru lögð út 25 snið á strand- lengjunni frá Lóni í Kelduhverfi að Rauðanúpi á Melrakkasléttu. Hvert snið var 500 m langt og breiddin var frá fjöruborði upp fyrir stórstraums- flóðmörk. Strandlengjan er um 70 km að lengd og sniðunum var raðað fyrirfram og af handahófi á hana, en þó var þeirri reglu fylgt að snið mættu ekki skarast. Úti á mörkinni var GPS-staðsetningartæki notað til að finna þekktan upphafspunkt sniðs og eins til að mæla lengd þess. Talningin sjálf fór þannig fram að tveir menn, annar efst í fjörunni og hinn neðst, gengu samsíða sniðið á enda. Fyrir botni Öxarfjarðar er mjög breið sandfjara; þar var þriðja manni bætt við í talninguna og sá athugaði miðbik fjörunnar. Öllum fuglum, bæði dauðum og deyjandi, var safnað og voru þeir síðan greindir og krufðir á v.innustofu. Fugla var leitað utan sniða víða við Öxarfjörð þar sem vitað var að mikið hafði rekið. Einnig var farið með ströndinni frá Rauðanúpi að Þórshöfn og safnað á nokkrum stöðum, þ.e. við Sigurðarstaði, Höskuldarnes, Raufarhöfn, Svein- ungsvík, Hafralónsá og Þórshöfn. Hér var tilgangurinn ekki sá að fá mat á fjölda heldur að stækka úr- takið fyrir tegundargreiningu. Ein- göngu voru tekin hræ sem greini- lega voru ný, þ.e. innan við mánað- argömul. Gagnasöfnun utan Norðausturlands Fréttir af svartfugladauðanum á Norðausturlandi vöktu mikla at- Náttúrufræðingurinn 72 (3^1), bls. 117-127, 2004 117
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.