Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 74

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 74
Náttúrufræðingurinn 7. mynd. Gömul rafstöð í Tungulæk hjá Stórutungu. - An old power station in the Tungulækur Brook. The brook originates in springs at the border of the Bárðardalur lava. Ljósm./Photo: ÁH. Svæðið er í um 430 m hæð yfir sjó. Lindirnar koma upp úr sléttu Út- brunahrauninu og ekki verður séð hvað veldur vatnsuppkomunni á þessum stað, hvorki eru það sjáanleg þrengsli í hrauninu né lægð í landi. Sprungukerfi hulið hraununum gæti valdið þessu. Kinnarhraun liggur undir Útbrunahrauni þarna og stingur kollinum upp úr því hér og þar. Lindirnar gefa af sér 11-15 m3/s samkvæmt gögnum Vatna- mælinga Orkustofnunar. Lindahiti er 4,0- 4,5°C. Smærri lindir (0,3-0,4 m3/s) koma upp suður af Mikley neðar með ánni. Grunnvatnið sem kemur fram í Suðurárbotnum er líklega að stofni til úrkoma sem fellur á svæðið við norðanverð Dyngjufjöll en sumt af því gæti verið komið allt sunnan frá Vatnajökli. Áin fellur um Útbrunahraun vestan Svartárvatns og til Bárðardals og sameinast þar Svartá (6. mynd). Lindasvæði er við austanvert Svartárvatn og framhald þess í hrauninu niður með Svartá, suður og suðvestur af Svartárkoti. Flatarmál þess er um 2 km3. Afrennsli vatnsins er 3-4 m3/s en þar við bætist á að giska 1 m3/s niður með ánni. Auk þessara linda kemur Kráká upp í Krákárbotnum og Drápslækur í lindum austur af Svartárvatni. Allt þetta vata kemur úr Útbrunahrauni. Lindir koma einnig upp í Bárðar- dalshrauni en þær eru allar mun smærri en lindirnar í Útbruna- hrauni. Við Aldeyjarfoss eru all- miklar lindir bæði í gljúfrinu við fossinn sjálfan og í Gilinu, sem er gamalt gljúfur sem áin hefur grafið í hraunið áður en hún hafði lokið við að móta gljúfrið við Aldeyjarfoss. Ekki hefur verið lagt nákvæmt mat á stærð þessara linda, enda torvelt þar sem eitthvað af vatnfnu kemur fram undir vatnsborði fljótsins, þó eru þarna á ferð 0,5-1 m3/s. Lindahiti er 3,5-4,0°C. Bæjarlækurinn á Stórutungu (Tungulækur) er fallegur lækur sem kemur úr lindum við hraunjaðarinn inn af bænum og fellur í fossun niður með bæjarhlaðinu. Þar eru í honum tvær rafstöðvar, hvor upp af annarri. Sú eldri er frá 1927, smíðuð af Bjarna frá Hólmi, 12 kW (7. mynd). Hin stöðin er ögn neðar í læknum en hana lét Aðalsteinn bóndi í Stórutungu gera 1958,12 kW. Rennsli hans er 0,4-0,5 m3/s samkvæmt gögnum Vatnamælinga Orkustofnunar. Lækurinn fellur síðan niður með jaðri Bárðardals- hrauns og í Skjálfandafljót. 0 200 400 600 800 1000 m 8. mynd. Imyndað þversnið yfir hraunin við Ullarfoss í Svartá. - Visionary cross section in the lavas near Ullarfoss in Svartá river. 162
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.