Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 30

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 30
Náttúmfræðingurinn 1. mynd. Dauðir svartfuglar á Víkingavatnsreka. - Part of the auk wreck at Víkingavatn, Öxarfjörður. 16.1. 2002. Ljósm./Photo: Ólafur Karl Nielsen. hygli. í kjölfarið höfðu margir sam- band við Náttúrufræðistofnun Islands og greindu frá sams konar atburðum sem voru að gerast í þeirra heimahögum. Einnig var haft samband við nokkra aðila til að spyrjast fyrir um hvort þeir hefðu orðið varir við dauðan svartfugl á reki. Auk þess voru menn beðnir um að safna fuglum þar sem slíkt var hægt og senda til krufningar á Náttúrufræðistofnun. Krufningar Allir fuglar sem safnað var á taln- ingasniðum í Öxarfirði voru skoðað- ir í vinnustofu. Hluti þessara fugla var heill og voru þeir krufðir, en flestir voru vargbitnir og var þeim hent að lokinni skoðun. Vargbitnir fuglar voru ákvarðaðir til tegundar, svo og hver hefði étið af þeim og eins áætlað hversu langt var um liðið síðan fuglinn drapst. Einu vargarnir sem vart varð við voru aðrir fuglar, mest máfar en einnig fálkar Falco rusticolus. Greint var á milli þessara tveggja hópa eftir því hvernig hafði verið gengið frá hræinu. Máfar höggva gat á fuglinn og éta síðan innan úr honum; stund- um er beinagrindin nær hreinsuð og hamurinn hangir við í heilu lagi, ranghverfur og dreginn fram yfir höfuð. Fálkinn, aftur á móti, reytir fuglinn og érur bringuna og yfirleitt er kjölurinn á bringubeininu nagað- ur og bitinn í sundur á nokkrum stöðum. Þegar rannsóknirnar voru gerðar var tæpur mánuður liðinn frá því að svartfugl byrjaði að reka á þessum slóðum. Hræin voru sett í þrjá aldursflokka: nýtt hræ, þ.e. 5 daga gamalt eða yngra, 6-10 daga gamalt hræ og 11-30 daga gamalt hræ. Þessi flokkun var byggð á áferð, útliti og lykt hræjanna. Heilir fuglar voru krufðir. Fyrir krufningu voru hræin þurrkuð í um sólarhring. Ef sandur var í hamnum var fuglinn hristur duglega að þurrkun lokinni. Við krufningu var fuglinn fyrst vigtaður (nákvæmni ±1 g) og vænglengd mæld (nákvæmni ±1 mm). Vænglengd var mæld með því að bregða reglustiku undir aðfelldan væng og síðan mælt frá vænghnúa (úlnlið) út á enda ysru handflugfjaðrar. Við vængmælingu var rétt úr sveignum sem er annars á þessum ysta hluta vængsins. Að lokinni mælingu var fuglinn opnað- ur og hamnum svipt af bringunni og firulag metið og því lýst. Þessu næst var klippt á rifjagrindina og bringu- beininu lyft upp aftan frá þannig að opið kviðarholið blasti við. Iðrafita var metin á sama hátt og hér að ofan. Fuglinn var kyngreindur á kyn- færum og aldursgreindur á búrsu (bursa Fabricii) sem annaðhvort ungfugl eða fullorðinn fugl. Búrsa finnst eingöngu í ókynþroska fugl- um.1 Við aldursgreiningar á álku Alca torda og lunda Fratercula arctica var sruðst við neflag. Fullorðnar álkur eru með hvíta nefskoru og tvær eða þrjár svartar, ungfuglar eldri en á fyrsta ári eru með eina hvíta skoru og annaðhvort enga svarta skoru eða aðeins eina, fuglar á fyrsta ári eru ekki með neina skoru í gogg.2 Lunda má á sama máta greina í nokkra aldursflokka eftir fjölda nefskora.3 Heilir fuglar, sem fundust utan sniða á Norðausturlandi, voru krufðir á sama hátt og lýst er hér að ofan. Sama á við um alla fugla sem bárust annars staðar frá. Höfundar sáu um þessar krufningar og mark- miðið var að kyn- og aldursgreina fuglana og meta líkamsástand þeirra. Undantekning voru 20 fuglar sem krufðir voru á Tilraunastöð Háskóla íslands í meinafræði að Keldum af Karli Skírnissyni, Einari Jörundssyni, Jarle Reiersen og Sigurði Sigurðarsyni. Tilgangurinn með þeim krufningum var að fá sér- fræðimat á það hvort einhver sjúkleg einkenni væri að finna í fuglunum. Þar voru m.a. tekin sýni af líffærum til bakteríuræktar og vefjaskurðar og eins var blóðvökva safnað til mót- efnamælinga. Þá var leitað að sníkju- dýrum í meltingarvegi. NlÐURSTÖÐUR Fyrst verður fjallað um atburðarás- ina í tímaröð, síðan um niðurstöður útivinnu á Norðausturlandi í janúar 2002 og í lokin um niðurstöður krufninga og hvaða ljósi þær vörp- uðu á örlög fuglanna. Atburðarásin Veturinn 2001-2002 rak óvanalega mikið af dauðum svartfugli á fjörur allt frá Rifi á Snæfellsnesi í vestri, norður og austur um allt til Mjóa- fjarðar á Austurlandi (2. mynd, 1. viðauki). Fyrstu merki um svart- fuglafellinn komu frá Kópaskeri 14. desember og þar rak mikið af fugli næstu daga á eftir. I lok desember og fyrstu tíu dagana í janúar varð vart við dauða svartfugla miklu víðar, 118
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.