Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 27

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 27
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Aðrar rannsóknir á fræforða í íslenskri vist Niðurstöður okkar benda til að fræforði alaskalúpínu (260-6.365 fræ/m2) sé mikill í samanburði við fræforða annarra tegunda og plöntusamfélaga sem rannsökuð hafa verið hér á landi. Soffía Arnþórsdóttir22 hefur rannsakað fræforða nokkurra plöntusamfélaga í nágrenni Reykjavíkur. Heildarfræforði í jarðvegi var 144-5.554 fræ/m2. Fræforði var minnstur í mel í Heiðmörk en mestur í lyngheiði í Vífilsstaðabrekku þar sem langmest var um krossmöðru (5.172 fræ/m2) í forðanum. Áslaug Rut Áslaugsdóttir23 rannsakaði fræforða í mýrum og á framræstum svæðum og túnum í Landeyjum. Heildarfræforði reyndist vera 113-361 fræ/m2 og var hann mestur í óraskaðri mýri en minnstur í túni. Tæplega 20 tegundir voru greindar til tegunda í fræforða. Tegundir með mestan forða á einstökum svæðum voru mýrastör (165 fræ/m2), vallhæra (87 fræ/m2) og haugarfi (44 fræ/m2). I rannsóknum Sigurðar H. Magnússonar24 á fræforða á uppblásnu og gamalgrónu landi á Hrunamannaafrétti reyndist heildar- forði vera 10-1.430 fræ/m2 á melum og moldum en 761-2.038 fræ/m2 á gamalgrónu landi. Um 40 tegundir fundust í fræforða. Mestur var fræforði tegundanna skurfu (934 fræ/m2), vallarsveifgrass (780 fræ/m2) og stinnastarar (485 fræ/m2) á einstökum svæðum. Rannsóknir Þóru Ellenar Þórhallsdóttur25 á fræforða í fjórum plöntusamfélögum í Þjórsárverum leiddu í ljós að fræforði var 16-875 fræ/m2 og eru þar æxlilaukar meðtaldir. Fræforði var minnstur í jarðvegi rústa (0-127 fræ/m2) en mestur í víðiheiði (408 fræ/m2) og brokflóa (875 fræ/m2). Af fræi sem greint var til tegunda var mest af trefjasóley (863 fræ/m2), lambagrasi (178 fræ/m2) og stjörnusteinbrjóti (127 fræ/m2). greining hefur verið gagnrýnd, en þó er ljóst að fræin voru ævagömul þar sem tegundin finnst ekki lengur á þessum slóðum.20 Þessi langi fræ- dvali er sennilega undantekning sem byggist á sérstökum aðstæðum, en sýnir engu að síður að fræ ákveðinna tegunda geta haldist spírunarhæf í ótrúlega langan tíma. Rannsóknir okkar sýna að alaska- lúpína myndar langlífan fræforða sem getur haldist spírunarhæfur í jarðvegi í áraraðir. Þessi fullyrðing er studd eftirfarandi niðurstöðum: a) Fræforðinn sem fannst í jarðvegi á Kvískerjum og Húsavík var mun meiri en sem nam árlegri há- marksfræframleiðslu (4. mynd). Að auki ber að hafa í huga að jarð- vegssýnatakan fór fram að sumar- lagi, áður en lúpínan hafði byrjað að dreifa fræjum þess árs. Því voru öll fræ sem fundust í jarð- veginum að minnsta kosti ársgömul. b) Rannsóknin leiddi í ljós að hátt hlutfall þeirra fræja sem dreift er árlega getur ekki spírað næsta vor nema frækápan sé rofin með áhaldi. Þetta bendir sterklega til langlífis. Einnig er nú vitað að fræ sem geymd hafa verið innanhúss héldust spírunarhæf í allt að 16 ár (Ólafur Sæmundssen, pers. uppl. 2002). c) Fræforði var 55%, 30% og 42% þar sem lúpína hafði (nær) hörfað í Heiðmörk, Varmahlíð og Hvera- völlum, miðað við hvað hann var undir þéttum breiðum á sömu stöðum (1. tafla). Þetta háa hlutfall verður vart útskýrt með öðru en að þarna sé um langlífan fræforða að ræða, sérstaklega þegar haft er í huga að engin mælanleg frædreifing var inn á svæðið þar sem lúpínan hafði hopað á Sauðási í Heiðmörk. d) Fimmta og veigamesta atriðið sem rervnir stoðum undir að fræforði alaskalúpínu sé langlífur er aldursháð lóðrétt dreifing lúpínu- fræja í jarðvegi (7. mynd). Það að alaskalúpínan myndar langlífan fræforða hefur bæði í för með sér kosti og galla við notkun hennar til uppgræðslu. Það er þekkt að jarðvegi sem hefur í sér mikinn og langlífan fræforða er ekki jafn hætt við varanlegu rofi (jarðvegseyðingu) og jarðvegi sem hefur lítinn fræforða, þar eð fræ þurfa ekki að berast inn á svæðið ril að græða það upp, ef rof byrjar að myndast, og sjálfgræðsla verður því hraðari.26 Ókostirnir eru hinsvegar að fræforðinn gerir alla srjórn á dreifingu alaskalúpínu erfiðari, og þá jafnframt að nota hana sem markvisst uppgræðslutæki í takmarkaðan tíma. SUMMARY Seed ecology of the Nootka Lupin (Lupinus nootkatensis) The seed production, dispersal and seed bank of the introduced Nootka lupin (Lupinns nootkatensis) was investigated at 7 different sites in Iceland. Seed production within lupin patches varied with patch age and was highest in younger parts, close to the edge (maximum 1800 seeds/m2), but much lower in inner and older parts (ca. 400-700 seeds/m2). Seed dispersal started in early August, peaked in late September and ceased in early November. The Nootka lupin forms a persistent seed bank in the soil. The maximum numbers of buried seeds (6700 and 2900 seeds/m2) were recorded in old lupin patches. Sites where earlier patches had been completely replaced by grassland still had a large viable seed bank (760 seeds/m2). Viable seeds were also buried significantly deeper in older lupin patches, which indicates that the seeds may survive for many years in the soil. This has both positive and nega- tive consequences for the use of the Nootka lupin in land reclamation. If soil erosion starts in the grassland that replaces the lupin, it can recolonize the area from the buried seed bank. The long-lived seed bank, however, makes it difficult to control its distribution and clear areas of lupin where it is considered undesirable. 115
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.