Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 2004, Síða 29

Náttúrufræðingurinn - 2004, Síða 29
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Aðrar rannsóknir á fræforða í íslenskri vist Niðurstöður okkar benda til að fræforði alaskalúpínu (260-6.365 fræ/m2) sé mikill í samanburði við fræforða annarra tegunda og plöntusamfélaga sem rannsökuð hafa verið hér á landi. Soffía Amþórsdóttir22 hefur rannsakað fræforða nokkurra plöntusamfélaga í nágrenni Reykjavíkur. Heildarfræforði í jarðvegi var 144-5.554 fræ/m2. Fræforði var minnstur í mel í Heiðmörk en mestur í lyngheiði í Vífilsstaðabrekku þar sem langmest var um krossmöðra (5.172 fræ/m2) í forðanum. Áslaug Rut Áslaugsdóttir23 rannsakaði fræforða í mýram og á framræstum svæðum og túnum í Landeyjum. Heildarfræforði reyndist vera 113-361 fræ/m2 og var hann mestur í óraskaðri mýri en minnstur í túni. Tæplega 20 tegundir voru greindar til tegunda í fræforða. Tegundir með mestan forða á einstökum svæðum voru mýrastör (165 fræ/m2), vallhæra (87 fræ/m2) og haugarfi (44 fræ/m2). í rannsóknum Sigurðar H. Magnússonar24 á fræforða á uppblásnu og gamalgrónu landi á Hranamannaafrétti reyndist heildar- forði vera 10-1.430 fræ/m2 á melum og moldum en 761-2.038 fræ/m2 á gamalgrónu landi. Um 40 tegundir fundust í fræforða. Mestur var fræforði tegundanna skurfu (934 fræ/m2), vallarsveifgrass (780 fræ/m2) og stinnastarar (485 fræ/m2) á einstökum svæðum. Rannsóknir Þóru Ellenar Þórhallsdóttur25 á fræforða í fjóram plöntusamfélögum í Þjórsárverum leiddu í ljós að fræforði var 16-875 fræ/m2 og era þar æxlilaukar meðtaldir. Fræforði var minnstur í jarðvegi rústa (0-127 fræ/m2) en mestur í víðiheiði (408 fræ/m2) og brokflóa (875 fræ/m2). Af fræi sem greint var til tegunda var mest af trefjasóley (863 fræ/m2), lambagrasi (178 fræ/m2) og stjömusteinbrjóti (127 fræ/m2). greining hefur verið gagnrýnd, en þó er ljóst að fræin voru ævagömul þar sem tegundin finnst ekki lengur á þessum slóðum.20 Þessi langi fræ- dvali er sennilega undantekning sem byggist á sérstökum aðstæðum, en sýnir engu að síður að fræ ákveðinna tegunda geta haldist spírunarhæf í ótrúlega langan tíma. Rannsóknir okkar sýna að alaska- lúpína myndar langlífan fræforða sem getur haldist spírunarhæfur í jarðvegi í áraraðir. Þessi fullyrðing er studd eftirfarandi niðurstöðum: a) Fræforðinn sem fannst í jarðvegi á Kvískerjum og Húsavík var mun meiri en sem nam árlegri há- marksfræframleiðslu (4. mynd). Að auki ber að hafa í huga að jarð- vegssýnatakan fór fram að sumar- lagi, áður en lúpínan hafði byrjað að dreifa fræjum þess árs. Því voru öll fræ sem fundust í jarð- veginum að mimista kosti ársgömul. b) Rannsóknin leiddi í ljós að hátt hlutfall þeirra fræja sem dreift er árlega getur ekki spírað næsta vor nema frækápan sé rofin með áhaldi. Þetta bendir sterklega til langlífis. Einnig er nú vitað að fræ sem geymd hafa verið innanhúss héldust spírunarhæf í allt að 16 ár (Olafur Sæmundssen, pers. uppl. 2002). c) Fræforði var 55%, 30% og 42% þar sem lúpína hafði (nær) hörfað í Heiðmörk, Varmahlíð og Hvera- völlurn, miðað við hvað hann var undir þéttum breiðum á sömu stöðum (1. tafla). Þetta háa hlutfall verður vart útskýrt með öðru en að þama sé um langlífan fræforða að ræða, sérstaklega þegar haft er í huga að engin mælanleg frædreifing var inn á svæðið þar sem lúpínan hafði hopað á Sauðási í Heiðmörk. d) Fimmta og veigamesta atriðið sem rennir stoðum undir að fræforði alaskalúpínu sé langlífur er aldursháð lóðrétt dreifing lúpínu- fræja í jarðvegi (7. mynd). Það að alaskalúpínan myndar langlífan fræforða hefur bæði í för með sér kosti og galla við notkun hennar til uppgræðslu. Það er þekkt að jarðvegi sem hefur í sér mikinn og langlífan fræforða er ekki jafn hætt við varanlegu rofi (jarðvegseyðingu) og jarðvegi sem hefur lítinn fræforða, þar eð fræ þurfa ekki að berast inn á svæðið til að græða það upp, ef rof byrjar að myndast, og sjálfgræðsla verður því hraðari.26 Okostimir em hinsvegar að fræforðinn gerir alla stjórn á dreifingu alaskalúpínu erfiðari, og þá jafnframt að nota hana sem markvisst uppgræðslutæki í takmarkaðan tíma. SUMMARY Seed ecology of the Nootka Lupin (Lupinus nootkatensis) The seed production, dispersal and seed bank of the introduced Nootka lupin (Lupinus nootkatensis) was investigated at 7 different sites in Iceland. Seed production within lupin patches varied with patch age and was highest in younger parts, close to the edge (maximum 1800 seeds/m2), but much lower in inner and older parts (ca. 400-700 seeds/m2). Seed dispersal started in early August, peaked in late September and ceased in early November. The Nootka lupin forms a persistent seed bank in the soil. The maximum numbers of buried seeds (6700 and 2900 seeds/m2) were recorded in old lupin patches. Sites where earlier patches had been completely replaced by grassland still had a large viable seed bank (760 seeds/m2). Viable seeds were also buried significantly deeper in older lupin patclaes, which indicates that the seeds may survive for many years in the soil. Tliis has both positive and nega- tive consequences for the use of the Nootka lupin in land reclamation. If soil erosion starts in the grassland that replaces the lupin, it can recolonize the area from the buried seed bank. Tlie long-lived seed bank, however, makes it difficult to control its distribution and clear areas of lupin where it is considered undesirable. 115
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.