Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 67

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 67
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Arni Hjartarson Hraunin í Bárðardal Bárðardalur er víða í ritum talinn lengsti dalur landsins, nær frá Skjálfandaflóa og langleiðina inn undir Vatnajökul. Gosbelti Norðurlands liggur samsíða honum en er allnokkru austar, en sjálfur liggur innri hluti dalsins á mörkum Ódáðahrauns og Sprengisands. Nokkur hraun hafa náð að flæða niður í hann inn af Svartárvatni og eru þau umfjöllunarefni þessarar greinar. Hraun hafa einnig flætt ofan í Bárðardal innar, langt innan byggðar, en þau koma ekki við sögu hér. Þótt hraunin sem streymt hafa ofan í dalinn í grennd við Svartárvatn séu öll stór hefur lítið verið fjallað um þau af jarðfræðingum. Þeirra hefur þó verið getið í skýrslum frá Orkustofnun og ÍSOR í tengslum við virkjanarannsóknir í Skjálfandafljóti.1 Borholur eru vonum færri í þessum víðfeðmu hraunum. I borholuskrá Orkustofnunar eru þær einungis tvær. Haukur Tómasson, sem rannsakaði svæðið á 7. ára- tug 20. aldar, taldi hraunin vera sex en rannsóknir sem gerðar voru sumarið 2003 á svæðinu frá Goðafossi og inn fyrir Suðurárbotna leiddu ekki með óyggjandi hættí í ljós nema þrjú hraun í dalnum. Tvö þeirra eru stórdílótt apalhraun, sem minna um margt á Þjórsárhraunið mikla, en á milli þeirra er smádílótt helluhraun. Öll virðast þau forn eða meira en 9000 ára (raunaldur). Hér á eftir verður elsta hraunið nefnt Kinnarhraun, miðhraunið Utbruna- hraun en það yngsta Bárðardals- hraun (1. mynd). Fyrri nöfnin tvö eru nýnefni en nafngiftín Bárðar- dalshraun sést víða í skrifum, þótt ekki sé um örnefni að ræða, og kemur t.d. fyrir í grein Sigurðar Þórarinssonar um Laxárhraun frá 19512 og er einnig notað af Þorleifi Einarssyni í kennslubókum hans.3 KlNNARHRAUN Kinnarhraun er elst þessara hrauna og er að mestu kaffært af yngri hraunum. Þess verður vart í mynd úfinna hraunhóla sem standa upp úr helluhrauninu við Suðurárbotna (Utbrunahrauni). Síðan sér í það beggja vegna Svartár ofan við ármót hennar og Suðurár nálægt innstu bæjum í Bárðardal og loks kemur það í ljós út við Köldukinn og af henni er nafn þess dregið (2. mynd). Það finnst einnig í tveimur rann- sóknarborholum, sem bera ein- kennisstafina SS-1 og SS-2 og boraðar voru árið 1963 við Suðurá, suðvestur af Svartárkoti (3. mynd). Þar er það 21,5 m og 16,0 m að þykkt. Megin- straumur hraunsins hefur að líkind- um flætt niður í Bárðardal á milli Hátungna og Bæjaráss, þar sem Svartá fellur nú. Hugsanlegt er að önnur álma hraunsins hafi náð vesrur fyrir Hátungur og komist að Skjálfandafljóti þar, en það verður ekki sannreynt nema með borunum. Hraunið hverfur undir Bárðardals- hraun við ármót Suðurár og Svartár. Lítið er vitað um legu Kinnarhrauns í Bárðardal og ekki er talið að nokkurs staðar sjáist til þess á yfir- borði allt frá Suðurárósum og niður fyrir Þingey. Þar hylur Bárðardals- hraun allt sem undir er. Þó gætu eyjar og skikar úr hrauninu auðveld- lega leynst á þessu svæði því þessi hraun eru sömu gerðar og erfitt að greina þau að. Norðurendi Þing- eyjar markast af hárri og samfelldri hraunbrún sem liggur á ská yfir dalinn. Ullarfoss fellur fram af henni Náttúrufræðingurinn 72 (3-4), bls. 155-163, 2004 155
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.