Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 63

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 63
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags frá 1995 (47% ef miðað við 330 pör, sjá áður). Miðað við samsvarandi fjölgun annars staðar í landinu var íslenski varpstofninn um 700 pör árið 2000 og allt að 70% hans í Eyjafirði. Vöktun stormmáfa þar ætti því að gefa vel til kynna þróun stofnsins í heild. Engu að síður væri heppilegra að telja stormmáfa á fleiri svæðum til að fá úr þessu skorið, enda getur framvinda varpa verið breytileg milli landshluta. Auk Eyjafjarðar er lagt til að stormmáfar verði vaktaðir á fimm ára fresti a.m.k. á Suðvesturlandi og í Beru- firði á Austurlandi. Að auki er mikilvægt að halda stöðugt áfram að skrá hvar stormmáfar stinga sér niður á nýjum stöðum til að verpa. Varpútbreiðsla - er samkeppni milli stormmáfs og hettumáfs? Með stækkandi stofni má búast við að stormmáfar helgi sér nýjar varplendur, eins og gerst hefur í Eyjafirði. Mjög greinilegt var árið 2000 hversu dreifð stormmáfspörin voru, víða stök pör eða fá saman. Aukin dreifing getur bent til þess að fuglarnir verði fyrir áreitni sem þeir bregðast við með því að dreifa sér, hvort sem hún er af mannavöldum eða náttúrulegum toga. Ennfremur geta fuglarnir dreifst ef fæða er farin að takmarka fjölda fugla á fjöl- setnustu stöðunum. Stormmáfum hefur fjölgað á sama tíma og hettumáfum hefur fækkað í Eyjafirði.25 Áhugavert er að vita hvort samband sé þarna á milli því tegundirnar verpa mikið til á sömu slóðum. Samt er áberandi að þær halda sig aðskildar innan hvers varpsvæðis og dreifing hreiðra skarast aðeins lítillega. Þetta sést t.d. glöggt við ós Svarfaðardalsár, Akur- eyrarflugvöll og í óshólmum Eyja- fjarðarár (sjá myndir í umfjöllunum höfunda 1990 og 2001).5-9 Dreifing hreiðra getur bent til þess að samkeppni ríki milli tegund- anna. Ekki er vitað í hverju hún er fólgin né hvernig fuglarnir jafna ágreining sín á milli. Fæða tegund- anna virðist vera svipuð,2,3 sem gæti gefið tilefni til samkeppni. Ekki er næg vitneskja til um hve mikið fæðuval tegundanna skarast á svæðum eins og í Eyjafirði þar sem báðar tegundirnar eru til staðar. Nánari rannsóknir á fæðu storm- máfa og hettumáfa væru því áhuga- verðar og einnig á atferli tegund- anna, bæði við fæðuöflun og hvernig þeir bregðast við fuglum hinnar tegundarinnar á sama varpstað. Hér geta verið hentug verkefni fyrir háskólanemendur eða áhugasama fuglaskoðara. Búsvæðaval Með aukinni dreifingu stormmáfs- para hefur val á varpstöðum orðið fjölbreyttara. Segja má að þróun hafi verið frá flæðimýrum til sífellt þurrari staða og eru þurrlendustu varpsvæðin nú klapparholtin á Svalbarðsströnd. Líklega skiptir fuglana frekar litlu í sjálfu sér hvort hreiðrin séu á þurrlendum eða votlendum svæðum, ef ekki kæmu til flóð, áhrif af mannavöldum og aðrir umhverfisþættir sem hafa áhrif á dreifingu varps. Stormmáfar eru allstórir og harðskeyttir fuglar sem eru duglegir að hrekja afræningja frá hreiðri. Sennilega skiptir mestu að verpa í grennd við góðar fæðulindir. Skipulegar fæðurannsóknir hafa ekki farið fram, en tún eru að líkindum mikilvæg til fæðuöflunar fyrir stormmáfa í Eyjafirði að sumarlagi. Sjást þeir oft spígspora á ræktuðu landi í leit að smádýrum. Fuglarnir leita eflaust einnig mikið til sjávar til fæðuöflunar. Summary Monitoring and population changes of Common Gulls Larus canus in Eyjafjörður (N-Iceland) 1980-2000 Common Gulls Larus camis (Fig. 1) are relatively recent breeders in Iceland. The first nest was discovered in 19551, although newly fledged young were seen as early as 1936.14 The small Icelandic Common Gull population has been increasing over many decades and new breeding locali- ties are continually being discovered. Records are kept of the whereabouts of Common Gull breeding sites and size of individual colonies as much as incoming data allow, as for other seabird species in Iceland (Icelandic Seabird Colony Registry).11 The principal breeding region of Common Gulls is the fjord of Eyja- fjörður, N-Iceland.2 The Common Gull population in Eyjafjörður (Fig. 2) has been monitored since 1980, and is now censused every 5th year. The census area, which is 556 km2 in area (0.5% of Iceland), may include as much as 70% of the Icelandic breeding population esti- mated around 700 pairs in 2000. The known breeding distribution of Common Gulls in Iceland is shown in Fig.3. In 1980 the Eyjafjörður population stood at 108-115 pairs, in 1995 239-244, in 1995 298, while the population was 484 breeding pairs in 2000 (Fig. 4). The average increase was 7.8% per year. The number of breeding localities increased from 18 in 1980 to 82 in 2000. Detailed information for each known nesting site is gíven in the Appendix. Of the 106 list- ed sites 24 were not in use in 2000, but most of these held previously only 1 or 2 pairs, hence were not very stable nesting sites. Six sites were not used in any of the four study years but their use is known from other years (cf. Fig. 5). Several factors have been identified as affecting the development of indi- vidual colonies. Probably the most influential agency is the periodic spring floods of the principal nesting localities, which are in estuarine flood plains. Floods have wiped out effective breeding in individual years, some- times thought to have led to a decline in breeding numbers at these localities, even total desertion. Floods are believed to have influenced the 1995 results, especially in the valley of Svarfaðardalur (cf. Fig. 2), resulting in much lower numbers than expected from the annual increase in population numbers (18 versus ca 48). Various human activities, such as illegal shoot- ing, egging and general disturbance, may also have contributed to the pre- sent distribution of breeding pairs. Although Common Gulls and Black- 151
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.