Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 54

Náttúrufræðingurinn - 01.10.2004, Blaðsíða 54
Ná ttúru f ræðingu rinn 2002 3495 35 3* 6. mynd. Myndin sýnir hitastig og seltu á fjórum stöðvum í nóvember árin 2001, 2002 og 2003. Báðar bláu línurnar eru frá Hornbankasniði í kjarna straumsins þar sem dýpi er 600 m. Fjólubláa línan erfrá Kögursniði þar sem botndýpi er um 500 m og rauða línan er dýpsta stöðin (660 m) á Látrabjargssniði rétt sunnan þröskuldsins. Aðeins eru sýnd gögn þar sem eðlisþyngdin er meiri en 1027,9 kg/m3 en jafneðlisþyngdarlínur eru sýndar á myndinni sem punktalínur. - T-S diagram from four stations in November 2001, 2002 and 2003. Both blue lines arefrom the Hornbanki section where the depth is about 600 m. The magenta line isfrom the Kogur section where the bottom depth ís about 500 m and the red curve is the deepest station (660 m) on the Latrabjarg section just south of the sill. Only values where the density is greater than 1027.9 kg/m3 are shown. Isolines of density are shown as dotted lines. frá 67°10'N til 67°40'N fyrir hvert ár eru sýnd á 5. mynd. Uppi á land- grunninu er Atlantssjór sem streym- ir til austurs meðfram Norðurlandi. Yfir landgrunnshlíðinni verður straumurinn stöðugt veikari eftir því sem utar dregur þar til hann að lokum snýst við og stefnir þá til vesturs þar sem botndýpi er um 500 m. Þegar komið er á enda sniðsins hefur straumurinn snúist aftur. Þessi lýsing á við öll árin og reyndar um hverja yfirferð og þetta er þess vegna ekki unnt að rekja til sjávarfallastrauma. Straumurinn til vesturs er um 15-20 km breiður og nær frá botni (500-700 m dýpi) og upp að u.þ.b. 100 m dýpi, en stundum nær hann þó upp að yfirborði. Straumurinn sýndi svip- aða gerð öll árin en hann var mun veikari 2001 en 2002 og 2003. Þessi munur stafar ef til vill af skamm- tímabreytingum í styrk straumsins eins og hefur sést í flæði yfirfalls- sjávarins sunnan Grænlandssunds.7 I nóvember 2002 náði hámarks- hraði í straumnum meira en 40 cm/s í kjarna hans. Flutningur sjávar með þessum straumi hefur verið metinn fyrir öll árin og var hann 0,6 Sv" árið 2001,2,7 Sv árið 2002 en 1,7 Sv árið 2003. Ymsir hafa metið flutning á yfirfalls- sjó yfir þröskuldinn í Grænlands- sundi á bilinu 2,1-3,3 Sv.1011-12 Straumurinn sem hér er greint frá gæti borið megnið af þessum sjó, sérstaklega ef gert er ráð fyrir að hann bæti í sig einhverju af um- lykjandi sjó á leið sinni að þröskuld- inum. Sjógerðir eru oft skilgreindar út frá eiginleikum sínum, t.d. hita og seltu. Þegar verið er að bera kennsl á eða bera saman mismunandi sjó- gerðir er oft notað svokallað hita- seltulínurit og eru þrjú slík sýnd á 6. mynd, eitt fyrir hvert ár. Þar eru sýnd hita- og seltugildi frá Horn- banka, á 67°30'N þar sem botndýpi er 600 m, frá Kögursniði þar sem dýpi er 500 m (67°20'N, 23°40'V) og loks rétt sunnan þröskuldsins á Látrabjargssniði, þar sem botndýpi er 660 m (66°05'N, 27°03'V). Punkta- línurnar sem sjást á 6. mynd eru jafn- eðlisþyngdarlínur og aðeins eru sýnd gildi þar sem eðlisþyngd sjávarins er meiri en 1027,9 kg/m en oft er yfirfallssjórinn skilgreindur sem sá sjór í sundinu sem hefur eðlisþyngd 1027,95 kg/m3eða hærri.3 Samsetning djúpsjávarins á Kögri og Hornbanka er nánast sú sama. Yfirfallssjórinn á Látrabjargssniði er hins vegar ögn léttari; sérstaklega var hann það 2001, jafnvel þótt sú stöð sé dýpri en hinar stöðvarnar. Sjórinn er örlítið heitari á Látra- bjargssniðinu en munurinn í seltu er hinsvegar hverfandi. Þetta er eðlilegt þar eð að straumnum liggur hlýrri sjór á báðar hliðar. Austanmegin streymir Atlantssjór til norðurs en að vestan liggur sjór sem ættaður er frá Svalbarða og er örlítið heitari og saltari en yfirfallssjórinn. Árin 2002 og 2003, þegar straumurinn var sterkur, var minni munur á Látrabjargssniðinu og stöðvunum norðar. Árið 2001, þegar straumur- inn var veikari, reyndist meiri munur á milli stöðva, sem bendir til að þá hafi verið meiri blöndun við sjóinn í kring en hin árin. Straum- urinn þynnist sennilega, þ.e. hann dregst saman lóðrétt, og hraði hans eykst þegar nær kemur þröskuld- inum. Þetta veldur líklega sterkara iðuflæði og meiri blöndun. Af sjógerðum norðan Grænlandssunds líkist sú sem er í þeim straumi sem hér er lýst mest þeim sjó sem er að finna í dýpsta hluta sundsins við þröskuldinn. Sjógerðagreiningin a Einingin Sverdrup (Sv) er notuð þegar talað er um flutning sjávar með hafstraumum og er 1 Sv = 106 m3/s eða 1 milljón rúmmetrar á sekúndu. 142
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.