Tímarit lögfræðinga


Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Side 33

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Side 33
sem ályktun af annarri eða öðrum fullyrðingum.63 Rökfærslur geta verið langar og flóknar. Þær geta „tekið margar blaðsíður, heila bókarkafla eða jafnvel heilar bækur“.64 Langar og flóknar rökfærslur er oft erfitt að greina. í öðrum tilfellum eru rökfærslur einfaldar og auðgreinanlegar. Rökgreiningar og aðrar aðferðir rökfræðinnar geta verið gagnlegar við mat á því hversu góðar rökfærslur eru. Það má gera með því að greina í fyrsta lagi niðurstöðu rökfærslunnar, í öðru lagi forsendur hennar og í þriðja lagi tengsl forsendna og niðurstöðu.65 í bókinni Rökfræði eftir Símon Jóh. Ágústsson segir að rökfræði nefnist sú fræðigrein sem fjalli um rétta hugsun66 og í orðabók Menningarsjóðs67 er orðið „rökréttur“ skýrt sem rétt hugsun. Það hlýtur því að vera grundvallaratriði að beitt sé réttri hugsun í öllum rökfærslum. Hins vegar getur verið vandasamt að skilgreina hvað sé „rétt hugsun“. Með hugtakinu „rétt hugsun“ hlýtur þó að vera átt við þá hugsun sem telja verður skynsamlega og í samræmi við bestu þekk- ingu á hverjum tíma í því samhengi sem um ræðir með aðferðum sem hinn viti borni maður beitir þegar hann metur atvik og aðstæður og dregur ályktanir af þeim. í rökfærslu felst að koma skipulagi á hugsunina og setja viðfangsefnið í rökrétt samhengi.68 Fram þarf að koma hvað leiðir af hverju og skipa því þannig niður að samhengið verði rökrétt. Mikilvægt er að ályktanir, sem dregnar eru af tiltekinni eða tilteknum forsendum, séu rökréttar. Þessum aðferðum verður stundum best beitt af heilbrigðri skynsemi. Þjálfun í að beita rökhugsun skiptir auðvitað líka miklu máli. Rökfræðin er því mikilvæg í þessu sambandi enda fjallar hún um lögmál hugsunar og reglur sannana og ályktana. Ýmsar rökvillur geta skapað vandamál í rökfærslu svo sem málvillur, efnis- villur og hugsanavillur.69 Þetta getur þó verið erfitt að greina. I því sambandi getur stundum verið upplýsandi að draga fram tiltekin atriði sem sérstaklega þarf að varast í rökfærslum.70 Röksemdir eru settar fram af ákveðnu tilefni í þeim tilgangi að sannfæra þann sem þeim er beint til og þær leiða til ákveðinnar niðurstöðu eða álits. Þeg- ar rökum er beitt hafa þau vegið þyngra en rök sem leiða til gagnstæðrar niður- 63 Erlendur Jónsson: Rökfræði og gagnrýn hugsun, bls. 9. 64 Sama heimild, bls. 16. 65 Sjá sömu heimild. 66 Tilvitnað rit bls. 7. Þar segir enn fremur að rökfræðin fáist við mat á hugsuninni, hvort tiltekin rökfærsla sé rétt eða röng og hvers vegna. 67 íslensk orðabók handa skólum og almenningi. 68 Arnór Hannibalsson: Rökfræðileg aðferðafræði, bls. 6. 69 Sjá Rökfræði eftir Símon Jóh. Ágústsson á bls. 138-151. S. Morris Engels skilgreinir efnis- villur -informal fallacies- á bls. 76-77 í bókinni With Good Reason, og segir að þær megi oftast rekja til tungumálsins, þ.e. rangrar málnotkunar. 70 S. Morris Engel bendir á að flokkun á rökvillum geti verið erfið vegna þess hve marg- breytilegar og flóknar þær kunni að vera. Engu að síður komi þekking á rökvillum að gagni í því skyni að varast þær „... familiarity with common logical errors helps us defend against fallacious thinking ...“. Þetta kemur fram á bls. 76 í tilvitnaðri bók hans. 199

x

Tímarit lögfræðinga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.