Vaki - 01.09.1953, Síða 15

upprunalegri einingu: söngur sem tengj brotamálm orðinnar tilveru og skapi úr
honum eind og heild er fái varað mitt í reynslu svipulleikans sem er hlutskipti
okkar. Vitundinni hlotnast hlutverk að geyma fleygrar reynslu manns og hverf-
ullar sögu og sambands við hlutina og 'hefja til varanleika: rætur ljóðsins liggja í
le dur désir de durer sem Éluard segir.
Jafnframt eru elegíurnar túlkun á tilveru mannsins á jörðu. Angelloz
(franskur ritskýrandi Rilkes) telur þær fjalla um hinar ýmsu manngerðir og
einkum um tilveru listamannsins. Ég get ekki verið sammála; mér virðist stærð
og víðátta boðskaparins glatast, hann fara forgörðum við „skýringuna“ en eftir
vera óábyrg frásögn. Hetjan í ljóði Rillces er ekki tiltekinn Egill Skallagrímsson,
heldur býr hún í sérhverjum okkar. Stúlkan sem elskar er ekki í ljóðinu af til-
viljun. Hún er viö öll. Hver mynd mannsins er birtist í elegíunni bregður ljósi
yfir manninn slíkan sem hann er, í gerfi þess sem sagður er hverju sinni.
Getur maður hætt á að túlka þessi ljóð? Sérhver túlkun verður fölsun og
flatneskja við hlið ljóðsins sjálfs. Ég las í bréfi Rilkes til Hulewics, pólska þýð-
andans hans: „ocj gæti ég gefið rétta skýringu á elegíunum? Þær ná óendanlega
langt út yfir mig“. Ljóðið verður ekki sagt nema einu sinni: ekkert fær sagt
sögn þess nema það sjálft. Það sviptist gegnum skáldið án þess að hann beygi það
undir eignarrétt sinn. Það er. Og veruleiki þess verður aldrei höndum tekinn utan
þess sjálfs.
Finnurðu hversu bylgja rís gegnum ljóðið? Sýn sem byggist á sárri reynslu
af klofningi og ósamhengi mannlegrar tilveru. Allt er í andstæðum, allt brotið
um þvert; sýnilegt ósýnilegt, styrkur veikleiki, upprisa og fall, takmörkun og
óendanleiki slíta milli sín tilveru okkar. Ekkert er varanlegt. Og mitt í þessum
brotum: við. Einir, einmana, hjálparvana. Og ofar okkur engillinn, hin fullkomn-
ari vera, sem þarfnast okkar ekki' því hann á sér óbrotna tilveru og við færumst
ef hann hlýddi máttvana kalli okkar. Framundan er óbrigðull dauði er brýtur
veru okkar miskunnarlaust og ósættanlega um okkur sjálfa. Jafnvel hið eina sem
yrði okkur til hjálpar fær ekki varað: ástin er undir innsigli hverfulleikans því
við bindum hana öðrum; einnig hún verður til að ljósta okkur blindu.
Og þó vex okkur von og sæla af þessum brotum: ástin er tekin í grund-
vallarreynslu brotinnar tilveru sem einveran og vanmættið. En handan allrar full-
nægingar verður hún stoð og varanleiki. Við erum til einhvers, þrátt fyrir allt.
Þó að við eigum hvergi tilkall gera hlutirnir tilkall til okkar. Þeir sem dóu ungir
án þess að eiga lífið að baki halda opnum fyrir okkur dyrunum að sameigind lífs
og dauða.
Það er of grunnt að meta slíkan boðskap fagurfræðilegu mati. Það er verið
að sýna okkur leið: að það er hægt að vera, að til er möguleiki handa tilveru
okkar. Líf og dauði ein heild: slíkt verður að lifa, ekki lesa með andartaks fróman
svip í augunum. Sem það sameinar líf og dauða og festir rætur tilverunnar í jörð
beggja landa rýfur ljóðið takmörk endanleikans og veitir óendanleikanum rúm í
endanleik okkar miðjum . . .
Við skynjum möguleikann: hina stóru einingu sem hlutverk manns á jörð-
unni og tilkall hennar til hans. Hún og allir hlutir eru boðskapur honum til handa:
TlMARITIÐ VAKI
13