Vaki - 01.09.1953, Blaðsíða 49

ketillinn. Það er aldrei minnzt á hann í
Perceval, þó vitum við að hans hefði átt
að vera þar getið, því eitt nafna fiski-
konungsins er Bron, komið af nafni
keltneska goðsins Bran, er átti í eigu
sinni töfraketil, að því er segir í Mabin-
ogi af Branwen. Enn einn hlutur: sverð-
ið, jafngildi spjótsins í kvæði Chrétiens.
Ef þetta tvennt er í raun og veru sami
hluturinn, en á því leikur tæpast neinn
vafi, hlýtur aðaleinkenni þeirra að vera
að þeir eru hergögn. Þegar þetta er sett
í samband við ketilinn, sem er fæðingar-
tákn, frjósemi og auðs, verður ljóst að
þessir tveir hlutir tákna tvær hliðar á
konungdóminum. í frumstæðu þjóðfé-
lagi ber konungurinn ekki einasta á
hendi ábyrgð á hernaðaröryggi þjóð-
ar sinnar heldur og á búsæld hennar,
eins og vitað er af sögu Dómalds kon-
ungs í Ynglingasögn, en hann var færð-
ur guðunum að fórn er honum mistókst
að fá góða uppskeru þjóð sinni til handa
(10).
Ef við eigum að geta sett germanskar
og keltneskar frásagnir í rétt samband
hverjar við aðrar, verður fyrst að gera
sér grein fyrir því að þjóðbálkarnir
tveir eru að ýmsu leyti ólíkir. Það kem-
ur fram í mismuninum á hetjumynd-
inni, á sögusviðinu og athafnahættinum
í gralstefinu.
Fyrsta veigamikla atriði gralstefsins
sem fyrir okkur verður er atburðarásin.
Hún fer fram í tveim heimum, þessa
heims og annars. Ekki má rugla saman
þeim hugmyndum urn annan heim er hér
koma fram og hugmyndinni um dauðra-
landið, helvíti kristninnar eða helheima
heiðninnar. I-Iún nær yfir miklu víðara
svið. 1 frumstæðum trúarbrögðum telst
til annars 'heims allt sem ekki á rök sín
í vanabundnu athafnasviði mannsins.
Það getur því hæglega verið dauðra-
landið, land byggt öllu því sem hefur
verið, en er ekki lengur augum sýnilegt.
Það er og land örlaganna, byggt öllu því
sem mun vera. Það er aðsetur allra
þeirra afla, er hafa áhrif á þennan heim
til góðs eða ills, valda vexti og veikind-
um, auðsæld og dauða. Hann stendur á
allan hátt í nánum tengslum við þenn-
an heim og er honum fullkomlega hlið-
stæður.
För hetjunnar frá einum heimi til
annars er að ýmsum hætti í hinum
ýmsu trúarbrögðum. Afstaða heimanna
tveggja sín á milli er nánast óákvarðan-
leg með Keltum: engin landfræðileg tak-
mörk eru til aðgreiningar, og eigi að
síður er annar heimur bundinn traust-
um böndum í rúm og tíma — að minnsta
kosti til bráðabirgða. Oft hefjast kelt-
neskar sögur á því að hetjan er á ferð
í skógi og er skyndilega komin í annan
heim. Eigi að síður er sama landsvæði
ef til vill einvörðungu þessa heims við
eitthvert annað tækifæri seinna í sög-
unni. Heimarnir tveir eru raunar tvö
skynsvið, tvennskonar afbrigði jarð-
neskrar tilveru. Þessvegna getur Perce-
val farið frá gral-höllinni einn daginn
og hún verið honum huliðsheimur næsta
dag. Annar heimur með Keltum er langt
frá því að vera dautt land. Ibúar hans
eru til alls gagns hinir sömu og héðra.
Samt er líf þessa heims háð öflum sem
þeir ráða. Þá er konungsríki fiski-kon-
ungsins verður Autt land kemur það og
niður á hirð Arthúrs konungs. Menn
verða að fara til annars heims, þar sem
frjósemi og auður eiga samastað sinn,
til þess að koma eigin heimi í skorður á
ný. Það er hægt að ímynda sér annan
heim sem land hinna dauðu, en hann er
langt frá því að vera svipaður Hel, það
er Tír nan Og, land æskunnar, paradís
TlMARITIÐ VAKl
47